Previous Verse
Next Verse

Shloka 3

Saṃkhyāvarta (संख्यावर्त्त): Commencement of Yajña at the Dawn of Tretāyuga

औषधीषु च जातासु प्रवृत्ते वृष्टिसर्जने / प्रतिष्ठितायां वार्त्तायां गृहाश्रमपरे पुनः

auṣadhīṣu ca jātāsu pravṛtte vṛṣṭisarjane / pratiṣṭhitāyāṃ vārttāyāṃ gṛhāśramapare punaḥ

جب جڑی بوٹیاں پیدا ہوئیں، بارش کی تخلیق جاری ہوئی، ورتّا (کھیتی اور تجارت) قائم ہوئی، اور لوگ پھر گِرہستھ آشرم کی طرف مائل ہوئے۔

auṣadhīṣuamong the herbs/plants
auṣadhīṣu:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootauṣadhī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), बहुवचन; locative
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/conjunction)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
jātāsuwhen they had grown
jātāsu:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootjāta (कृदन्त; √jan (धातु) + ktá)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), बहुवचन; ‘having arisen/being born’ (agreeing with auṣadhīṣu)
pravṛttewhen it had started
pravṛtte:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootpravṛtta (कृदन्त; √vṛt (धातु) + ktá)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; locative absolute with vṛṣṭisarjane
vṛṣṭi-sarjanein the sending of rain
vṛṣṭi-sarjane:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootvṛṣṭi + sarjana (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; ‘वृष्टेः सर्जनम्’ (creation/issuing of rain)
pratiṣṭhitāyāmwhen it was established
pratiṣṭhitāyām:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootpratiṣṭhita (कृदन्त; √sthā (धातु) + prati + ktá)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; ‘having become established’ (agreeing with vārttāyām)
vārttāyāmin livelihood (vārttā)
vārttāyām:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootvārttā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; here ‘livelihood/commerce/agriculture’
gṛha-āśrama-parewhen (people were) devoted to the householder āśrama
gṛha-āśrama-pare:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootgṛha + āśrama + para (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; ‘गृहाश्रमे परः’ = devoted to householder-stage; locative absolute sense (with implied janaḥ)
punaḥagain / further
punaḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/adverbial)
TypeIndeclinable
Rootpunaḥ (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरर्थक (adverb)