Shloka 20
Saṃkhyāvarta (संख्यावर्त्त): Commencement of Yajña at the Dawn of Tretāyuga
Devanagari script
यज्ञबीचैः सुरेश्रष्ठ येषु हिंसा न विद्यते / त्रिवर्षं परमं कालमुषितैरप्ररोहिभिः
Transliteration
yajñabīcaiḥ sureśraṣṭha yeṣu hiṃsā na vidyate / trivarṣaṃ paramaṃ kālamuṣitairaprarohibhiḥ
Translation
اے سُرِشریشٹھ! ایسے یَجْن-بیجوں سے (یَجْن کرو) جن میں ہنسا نہیں— جو تین برس کی آخری مدت تک پڑے رہیں تو بھی نہ اُگیں۔
Word by Word
यज्ञबीजैःwith sacrificial seeds/materials
यज्ञबीजैः:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootयज्ञ + बीज (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (यज्ञस्य बीजानि)
सुरश्रेष्ठO best of gods
सुरश्रेष्ठ:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootसुर + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, संबोधन (Vocative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (सुराणां श्रेष्ठः)
येषुin which (things/rites)
येषु:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन; सम्बन्धवाचक (relative pronoun)
हिंसाviolence
हिंसा:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootहिंसा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
नnot
न:
निषेध (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (negation particle)
विद्यतेexists/is found
विद्यते:
क्रिया (Main verb)
TypeVerb
Rootविद् (धातु)
Formलट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; भावे प्रयोग (exists/is found)
त्रिवर्षम्three years (for a period of)
त्रिवर्षम्:
कर्म/अवधि (Accusative of extent)
TypeAdjective
Rootत्रि + वर्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; द्विगु-समास (त्रीणि वर्षाणि)
परमम्supreme/utmost
परमम्:
कर्मविशेषण (Object-qualifier)
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण (qualifying ‘kālam’)
कालम्time, period
कालम्:
कर्म/अवधि (Accusative of duration)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
उषितैःby those kept/dwelt (for a time)
उषितैः:
करणविशेषण (Instrument-qualifier)
TypeVerb
Rootवस् (धातु)
Formकृदन्त; क्त-प्रत्यय (Past Passive Participle) ‘उषित’ = ‘dwelt/kept’; नपुंसक/पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; (qualifying the following)
अप्ररोहिभिःwith non-sprouting (seeds/materials)
अप्ररोहिभिः:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeAdjective
Rootअ + प्ररोहिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; नञ्-समास/नकारार्थ (non-sprouting)