Shloka 12
Bhūtasarga-Prakaraṇa
Account of Elemental Creation from Avyakta to Mahat
Devanagari script
तस्यात्मना सर्वमिदं व्याप्तमासीत्तमोमयम् / गुणसाम्ये तदा तस्मिन्नविभातं तमोमयम्
Transliteration
tasyātmanā sarvamidaṃ vyāptamāsīttamomayam / guṇasāmye tadā tasminnavibhātaṃ tamomayam
Translation
اس کی ذات سے یہ سب کچھ تَمومَی ہو کر پھیلا ہوا تھا؛ پھر گُنوں کی برابری والی اس حالت میں کچھ بھی روشن نہ تھا—سب تَمومَی تھا۔
Word by Word
तस्यof that (Brahman)
तस्य:
Shashthi-Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन
आत्मनाby (its) self/through itself
आत्मना:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन
सर्वम्all
सर्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
इदम्this
इदम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वम् इदम् = apposition
व्याप्तम्pervaded
व्याप्तम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootव्याप् (धातु) + क्त
Formकृदन्त-भूतकर्मणि (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; with आसīt forms periphrastic predicate
आसीत्was
आसीत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
तमोमयम्consisting of darkness (tamas)
तमोमयम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतमस् + मय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तद्धितार्थ ‘made of’ (तमसा मयम्)
गुणसाम्येin the equilibrium of guṇas
गुणसाम्ये:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootगुण + साम्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; तत्पुरुष (गुणानां साम्यम्)
तदाthen
तदा:
Kala (काल)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb of time)
तस्मिन्in that
तस्मिन्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन
अविभातम्not manifest/not shining forth
अविभातम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअ + विभात (प्रातिपदिक); भा (धातु) + वि + क्त
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कृदन्त (past participle) with negation
तमोमयम्consisting of darkness
तमोमयम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतमस् + मय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; पुनरुक्त-विशेषण