Shloka 73
Yuga-Vibhāga and Kāla-Pramāṇa
Measures of Time and the Four Yugas
Devanagari script
व्यामे नैवोछ्रयो यस्य सम ऊर्द्धं तु देहिनः / समोछ्रयपरीणाहो ज्ञेयो न्यग्रोधमण्डलः
Transliteration
vyāme naivochrayo yasya sama ūrddhaṃ tu dehinaḥ / samochrayaparīṇāho jñeyo nyagrodhamaṇḍalaḥ
Translation
جس کا پھیلاؤ اور جسم والے کے اوپر کی بلندی برابر ہو، اور جس کی بلندی اور محیط بھی برابر ہو—اسے ‘نیگروध منڈل’ جاننا چاہیے۔
Word by Word
व्यामेin the span (vyāma-measure)
व्यामे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootव्याम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन; Locative singular
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय; negative particle
एवindeed/just
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय; emphatic particle
उच्छ्रयःheight
उच्छ्रयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootउच्छ्रय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Nominative singular
यस्यwhose
यस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; Genitive singular (relative pronoun)
समःequal
समः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Nominative singular; विशेषण of उच्छ्रयः
ऊर्ध्वम्upwards/above
ऊर्ध्वम्:
Sambandha (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootऊर्ध्व (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण); adverbial accusative usage
तुbut/and
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/अन्वयार्थक-अव्यय; connective particle
देहिनःof the embodied person
देहिनः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootदेहिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; Genitive singular
समequal
सम:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Nominative singular; (elliptic) qualifying the compound subject
उच्छ्रय-परीणाहःheight and girth
उच्छ्रय-परीणाहः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootउच्छ्रय (प्रातिपदिक) + परीणाह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः; Nominative singular
ज्ञेयःis to be known (as)
ज्ञेयः:
Vidhi/Predicate (विधेय)
TypeAdjective
Rootज्ञा (धातु) + यत् (कृत् प्रत्यय)
Formकृत्य-प्रत्ययान्त (यत्), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; gerundive/passive potential: 'to be known'
न्यग्रोध-मण्डलःthe banyan-circle (type of bodily mark)
न्यग्रोध-मण्डलः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootन्यग्रोध (प्रातिपदिक) + मण्डल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (न्यग्रोधस्य मण्डलः); Nominative singular