Previous Verse
Next Verse

Shloka 6

Yuga-Vibhāga and Kāla-Pramāṇa

Measures of Time and the Four Yugas

काष्ठा निमेषा दश पञ्च चैव त्रिशच्च काष्ठा गणयेत्कलां तु / त्रिंशत्कलाश्चापि भवेन्मुहूर्त्तस्तै स्त्रिंशता रात्र्यहनी समे ते

kāṣṭhā nimeṣā daśa pañca caiva triśacca kāṣṭhā gaṇayetkalāṃ tu / triṃśatkalāścāpi bhavenmuhūrttastai striṃśatā rātryahanī same te

پندرہ نِمیش ایک کاشٹھا ہیں؛ تیس کاشٹھا ایک کَلا؛ تیس کَلا ایک مُہورت؛ اور ایسے تیس مُہورتوں سے برابر رات اور دن بنتے ہیں۔

kāṣṭhāḥkāṣṭhās (a unit of time)
kāṣṭhāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkāṣṭhā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
nimeṣāḥblinks (nimeṣas)
nimeṣāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootnimeṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
daśaten
daśa:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdaśa (संख्या/प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक (numeral), अव्ययवत् प्रयोग (indeclinable-like), बहुवचनार्थे
pañcafive
pañca:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpañca (संख्या/प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक, अव्ययवत् प्रयोग
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयबोधक
evaindeed
eva:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअव्यय, अवधारणार्थक
triṃśatthirty
triṃśat:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roottriṃśat (संख्या/प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक (numeral), अव्ययवत् प्रयोग
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयबोधक
kāṣṭhāḥkāṣṭhās
kāṣṭhāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkāṣṭhā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
gaṇayetshould count; would amount to
gaṇayet:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootgaṇ (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
kalāma kalā (time unit)
kalām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkalā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
tuand/but
tu:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय, अवधान/विरोधार्थक
triṃśat-kalāḥthirty kalās
triṃśat-kalāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottriṃśat (संख्या/प्रातिपदिक) + kalā (प्रातिपदिक)
Formद्विगु-समास (numerical compound), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयबोधक
apialso
api:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formअव्यय, अपि (also/even)
bhavetwould be; should be
bhavet:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootbhū (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
muhūrttaḥa muhūrta
muhūrttaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmuhūrtta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
taiḥby those; with those
taiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
triṃśatāby thirty
triṃśatā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Roottriṃśat (संख्या/प्रातिपदिक)
Formसंख्याशब्द, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन; ‘by thirty (of them)’
rātri-ahanīnight and day (a day-night pair)
rātri-ahanī:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrātri (प्रातिपदिक) + ahan (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समास (copulative: night+day), नपुंसकलिङ्ग (समाहार-द्वन्द्व), प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, द्विवचन/एकवचन-समाहारार्थ (collective)
sameequal; of equal length
same:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsama (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, द्विवचन (agreeing with rātryahanī)
tethose two
te:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, द्विवचन; (referring to rātryahanī)