Shloka 43
Yuga-Vibhāga and Kāla-Pramāṇa
Measures of Time and the Four Yugas
Devanagari script
ऋषिवंशप्रसंगेन व्याकुलत्वात्तथैव च / अत्र त्रेतायुगस्यादौ मनुः सप्तर्षयश्च ये
Transliteration
ṛṣivaṃśaprasaṃgena vyākulatvāttathaiva ca / atra tretāyugasyādau manuḥ saptarṣayaśca ye
Translation
رِشیوں کے وَنش کے تذکرے سے مضطرب ہو کر، یہاں تریتا یُگ کے آغاز میں منو اور جو سَپت رِشی تھے (ان کا بیان آتا ہے)۔
Word by Word
ऋषिवंशप्रसङ्गेनby the context of the sages' lineage
ऋषिवंशप्रसङ्गेन:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootऋषि-वंश-प्रसङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण/Instrumental, 3rd), एकवचन; समासः—ऋषिवंशस्य प्रसङ्गः (षष्ठी-तत्पुरुष)
व्याकुलत्वात्due to agitation/confusion
व्याकुलत्वात्:
अपादान (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootव्याकुलत्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (Ablative/अपादान, 5th), एकवचन
तथाthus
तथा:
सम्बन्ध (Adverbial/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner)
एवindeed/just
एव:
सम्बन्ध (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारणार्थक निपात (emphatic particle)
चand
च:
सम्बन्ध (Conjunction/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक अव्यय (conjunction)
अत्रhere
अत्र:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)
त्रेतायुगस्यof the Tretā age
त्रेतायुगस्य:
सम्बन्ध (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootत्रेता-युग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (Genitive/सम्बन्ध, 6th), एकवचन; समासः—त्रेतायुगम् (विशेषण-विशेष्यभावः)
आदौat the beginning
आदौ:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootआदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (Locative/अधिकरण, 7th), एकवचन (आदि-शब्दस्य आदौ)
मनुःManu
मनुः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमनु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/कर्ता, 1st), एकवचन
सप्तर्षयःthe seven sages
सप्तर्षयः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसप्त-ऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/कर्ता, 1st), बहुवचन; समासः—सप्त ऋषयः (द्विगु-समास)
चand
च:
सम्बन्ध (Conjunction/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक अव्यय (conjunction)
येwho
ये:
कर्ता (Relative subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative, 1st), बहुवचन; सम्बन्धवाचक सर्वनाम (relative pronoun)