Shloka 40
Yuga-Vibhāga and Kāla-Pramāṇa
Measures of Time and the Four Yugas
Devanagari script
मन्वन्तरस्य संख्यैषा संख्या विद्भिर्द्विजैः स्मृता / मन्वन्तरस्य कालो ऽयं युगैः सार्द्धं च कीर्त्तितः
Transliteration
manvantarasya saṃkhyaiṣā saṃkhyā vidbhirdvijaiḥ smṛtā / manvantarasya kālo 'yaṃ yugaiḥ sārddhaṃ ca kīrttitaḥ
Translation
یہی منونتر کی تعداد ہے جسے اہلِ علم دِوِجوں نے یاد رکھا ہے؛ منونتر کا یہ زمانہ یُگوں سمیت بھی بیان کیا گیا ہے۔
Word by Word
मन्वन्तरस्यof the Manvantara
मन्वन्तरस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमनु-अन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष
संख्याnumber
संख्या:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसंख्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
एषाthis
एषा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सर्वनाम
संख्याnumber
संख्या:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसंख्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; पुनरुक्ति (apposition)
विद्भिःby the learned
विद्भिः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootविद्वस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; ‘विद्वस्’ शब्दस्य भिस्-प्रत्ययान्त रूपम्
द्विजैःby the twice-born (Brahmins)
द्विजैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन
स्मृताis remembered/recorded
स्मृता:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√स्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; ‘संख्या’ इत्यस्य विशेषणम्
मन्वन्तरस्यof the Manvantara
मन्वन्तरस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमनु-अन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन
कालःtime/period
कालः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
अयम्this
अयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सर्वनाम
युगैःby yugas / in yugas
युगैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootयुग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन
स-अर्द्धम्together with a half (extra)
स-अर्द्धम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootस + अर्द्ध (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव; क्रियाविशेषण (together with half; i.e., with an additional half)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (and)
कीर्तितःis declared/mentioned
कीर्तितः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√कीर्त् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; ‘कालः’ इत्यस्य विशेषणम्