Shloka 67
Amāvasyā-Pitṛtarpaṇa: Purūravas and the Soma-Based Ancestral Offering (अमावस्या-पितृतर्पण / सोमतर्पण-विधि)
Devanagari script
आर्तवा ऋतवो ह्यृद्धा देवास्तान्भावयन्ति वै / अतः पितॄन्प्रवक्ष्यामि मासश्राद्धभुजस्तु ये
Transliteration
ārtavā ṛtavo hyṛddhā devāstānbhāvayanti vai / ataḥ pitṝnpravakṣyāmi māsaśrāddhabhujastu ye
Translation
رتوؤں کے مطابق یہ موسم خوشحال ہیں؛ دیوتا یقیناً انہیں پروان چڑھاتے ہیں۔ اب میں اُن پِتروں کا بیان کروں گا جو ماہانہ شرادھ کے بھوکتا ہیں۔
Word by Word
आर्तवाःseasonal/pertaining to ṛtu
आर्तवाः:
विशेषण (विशेषण)
TypeAdjective
Rootआर्तव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; ऋतवः इत्यस्य विशेषण
ऋतवःthe seasons
ऋतवः:
कर्ता (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootऋतु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
हिindeed
हि:
सम्बन्ध/निपात
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; हेत्वर्थक/निपात (for/indeed)
ऋद्धाःprosperous, increased
ऋद्धाः:
विशेषण (विशेषण)
TypeAdjective
Rootऋद्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; ऋतवः इत्यस्य विशेषण
देवाःthe gods
देवाः:
कर्ता (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
तान्them (the seasons)
तान्:
कर्म (कर्मकारक)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; सर्वनाम (ऋतवः इत्यस्य)
भावयन्तिcause to thrive/nourish
भावयन्ति:
क्रिया (आख्यात)
TypeVerb
Root√भू (धातु) + णिच् (causative भावय)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; परस्मैपद; णिजन्त (causative)
वैindeed
वै:
सम्बन्ध/निपात
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphasis)
अतःtherefore
अतः:
सम्बन्ध/हेतु
TypeIndeclinable
Rootअतः (अव्यय)
Formअव्यय; हेत्वर्थक (therefore/from this)
पितॄन्the Pitṛs (ancestors)
पितॄन्:
कर्म (कर्मकारक)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन
प्रवक्ष्यामिI shall describe/tell
प्रवक्ष्यामि:
क्रिया (आख्यात)
TypeVerb
Rootप्र-√वच् (धातु)
Formलृट् (Simple Future/भविष्यत्), उत्तमपुरुष (1st), एकवचन; परस्मैपद
मास-श्राद्ध-भुजःthose who partake of the monthly śrāddha offerings
मास-श्राद्ध-भुजः:
विशेषण (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमास + श्राद्ध + भुज् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (मासश्राद्धं भुञ्जते ये) उपपद-तत्पुरुषप्रायः
तुand/but
तु:
सम्बन्ध/निपात
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (contrast/emphasis)
येwho
ये:
कर्ता (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; सम्बन्धबोधक सर्वनाम