Shloka 40
Amāvasyā-Pitṛtarpaṇa: Purūravas and the Soma-Based Ancestral Offering (अमावस्या-पितृतर्पण / सोमतर्पण-विधि)
Devanagari script
व्यतीपाते स्थिते सूर्ये लेखार्द्धे तु युगान्तरे / युगान्तरोदिते चैव लेशार्द्धे शशिनः क्रमात्
Transliteration
vyatīpāte sthite sūrye lekhārddhe tu yugāntare / yugāntarodite caiva leśārddhe śaśinaḥ kramāt
Translation
ویتیپات میں جب سورج ‘لیکھاردھ’ پر قائم ہو تو یُگانتر ہوتا ہے؛ اور یُگانتر کے طلوع پر ترتیب سے چاند بھی ‘لیشاردھ’ پر آتا ہے۔
Word by Word
व्यतीपातेat vyatīpāta
व्यतीपाते:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootव्यतीपात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; astronomical conjunction ‘vyatīpāta’
स्थितेbeing situated
स्थिते:
विशेषण (Qualifier of सूर्ये)
TypeAdjective
Rootस्था (धातु) + क्त (कृत्)
Formकृदन्त (क्त/PPP), पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; agreeing with सूर्ये; ‘when (the sun) is positioned’
सूर्येwhen the sun
सूर्ये:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
लेखार्द्धेin the half (called) lekhā
लेखार्द्धे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootलेखा (प्रातिपदिक) + अर्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; लेखा+अर्ध (तत्पुरुष) = in the half-division called ‘lekhā’
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्ध/निपात (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle), contrast/emphasis
युगान्तरेin the yugāntara interval
युगान्तरे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootयुगान्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; युग+अन्तर (तत्पुरुष) = in the interval/transition (yugāntara)
युगान्तर-उदितेwhen yugāntara has arisen
युगान्तर-उदिते:
विशेषण (Qualifier of implied locative context)
TypeAdjective
Rootयुगान्तर (प्रातिपदिक) + उदित (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formकृदन्त (उदित = क्त/PPP from उद्+इ), सप्तमी, एकवचन; युगान्तर-उदित (तत्पुरुष) = when yugāntara has arisen
चand
च:
सम्बन्ध/समुच्चय (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय (conjunction)
एवindeed
एव:
सम्बन्ध/निपात (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात (particle), emphasis
लेशार्द्धेin the half (called) leśa
लेशार्द्धे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootलेश (प्रातिपदिक) + अर्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; लेश+अर्ध (तत्पुरुष) = in the half-division called ‘leśa’
शशिनःof the moon
शशिनः:
सम्बन्ध (Ṣaṣṭhī/Genitive relation)
TypeNoun
Rootशशिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; ‘of the moon’
क्रमात्in sequence/gradually
क्रमात्:
हेतु/रीति (Manner/Cause-like)
TypeNoun
Rootक्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; अव्ययीभावार्थे ‘in due order/gradually’ (ablative of manner)