Shloka 54
Nīlakaṇṭha-nāmotpatti-kathana
Origin of the Epithet “Nīlakaṇṭha”
Devanagari script
पिनाकपाणिर्भगवान्सुरपूज्यस्त्रिशूलधृक् / व्यालय ज्ञोपवीती च सुराणामभयङ्करः
Transliteration
pinākapāṇirbhagavānsurapūjyastriśūladhṛk / vyālaya jñopavītī ca surāṇāmabhayaṅkaraḥ
Translation
پیناک کمان ہاتھ میں رکھنے والے بھگوان، دیوتاؤں کے پوجے ہوئے، ترشول دھاری؛ سانپ کو یجنوپویت کی طرح دھارنے والے، دیوتاؤں کو بےخوف کرنے والے۔
Word by Word
पिनाकपाणिःhaving the Pināka (bow) in hand
पिनाकपाणिः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootपिनाक + पाणि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (पिनाकस्य पाणिः/पिनाकं पाणौ यस्य)
भगवान्the Blessed Lord
भगवान्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootभगवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; मतुप्-प्रत्ययान्त (possessive stem)
सुरपूज्यःworshipped by the gods
सुरपूज्यः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootसुर + पूज्य (कृदन्त, पूज् धातु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (सुरैः/सुराणां पूज्यः); पूज्य = यत्-प्रत्ययान्त (gerundive/‘worthy of worship’)
त्रिशूलधृक्bearing a trident
त्रिशूलधृक्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootत्रिशूल + धृक् (कृदन्त, धृ धातु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; उपपद-तत्पुरुष (त्रिशूलं धरति); धृक् = क्विप्-प्रत्ययान्त (agent noun)
व्यालयज्ञोपवीतीwearing a serpent as the sacred thread
व्यालयज्ञोपवीती:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootव्याल + यज्ञोपवीतिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुष (व्यालः यज्ञोपवीतं यस्य; ‘serpent as sacred thread’)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
सुराणाम्of the gods
सुराणाम्:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध/Possessor)
TypeNoun
Rootसुर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), बहुवचन
अभयङ्करःgiver of fearlessness
अभयङ्करः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootअभय + कर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुष (अभयं करोति)