Shloka 36
Nīlakaṇṭha-nāmotpatti-kathana
Origin of the Epithet “Nīlakaṇṭha”
Devanagari script
आकाशस्य च शब्दस्त्वंभूतानां प्रभवाप्ययः / भूमौ गन्धो रसश्चाप्सु तेजोरूपं महेश्वरः
Transliteration
ākāśasya ca śabdastvaṃbhūtānāṃ prabhavāpyayaḥ / bhūmau gandho rasaścāpsu tejorūpaṃ maheśvaraḥ
Translation
آکاش کی آواز تو ہی ہے؛ تمام بھوتوں کی پیدائش اور فنا بھی تو ہی ہے۔ زمین میں خوشبو، پانی میں ذائقہ، اور نور کا روپ—اے مہیشور—تو ہی ہے۔
Word by Word
आकाशस्यof space/ether
आकाशस्य:
सम्बन्ध (Genitive/षष्ठी)
TypeNoun
Rootआकाश (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
चand
च:
समुच्चय (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
शब्दःsound
शब्दः:
सम्बोधन/विशेष्य (Predicative)
TypeNoun
Rootशब्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
त्वम्you
त्वम्:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
भूतानाम्of beings/elements
भूतानाम्:
सम्बन्ध (Genitive/षष्ठी)
TypeNoun
Rootभूत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन; ‘beings/elements’
प्रभवाप्ययःorigin and dissolution
प्रभवाप्ययः:
सम्बोधन/विशेष्य (Predicative)
TypeNoun
Rootप्रभव + अप्यय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; द्वन्द्वः (प्रभवः च अप्ययः च)
भूमौin the earth
भूमौ:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
गन्धःsmell
गन्धः:
सम्बोधन/विशेष्य (Predicative)
TypeNoun
Rootगन्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
रसःtaste
रसः:
सम्बोधन/विशेष्य (Predicative)
TypeNoun
Rootरस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
चand
च:
समुच्चय (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
अप्सुin the waters
अप्सु:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन; ‘waters’
तेजोरूपम्the form of fire/light
तेजोरूपम्:
सम्बोधन/विशेष्य (Predicative)
TypeNoun
Rootतेजस् + रूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (तेजसः रूपम्)
महेश्वरःMahēśvara, the great Lord
महेश्वरः:
सम्बोधन/विशेष्य (Predicative)
TypeNoun
Rootमहा + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारयः (महान् ईश्वरः)