Previous Verse
Next Verse

Shloka 22

Nīlakaṇṭha-nāmotpatti-kathana

Origin of the Epithet “Nīlakaṇṭha”

न च तत्काञ्चनं मध्ये नशैलं न च राजतम् / अनिर्देश्यमचिन्त्यं च लक्ष्यालक्ष्यं पुनः पुनः

na ca tatkāñcanaṃ madhye naśailaṃ na ca rājatam / anirdeśyamacintyaṃ ca lakṣyālakṣyaṃ punaḥ punaḥ

اس کے بیچ میں نہ سونا تھا، نہ پتھر، نہ چاندی۔ وہ ناقابلِ بیان، ناقابلِ تصور—بار بار دکھائی بھی دیتا اور پھر اوجھل بھی ہو جاتا۔

nanot
na:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
FormAvyaya; negation particle (निषेध)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormAvyaya; conjunction
tatthat
tat:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNapuṃsakalिङ्ग, Prathamā (1st) or Dvitīyā (2nd), Ekavacana; deictic ‘that’ (here with kāñcanam as apposition)
kāñcanamgold
kāñcanam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkāñcana (प्रातिपदिक)
FormNapuṃsakalिङ्ग, Prathamā (1st) or Dvitīyā (2nd), Ekavacana; ‘gold’ (as predicate/thing absent)
madhyein the middle
madhye:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmadhya (प्रातिपदिक)
FormNapuṃsakalिङ्ग, Saptamī (7th), Ekavacana; locative
nanot
na:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
FormAvyaya; negation
śailammountain
śailam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootśaila (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā (1st) or Dvitīyā (2nd), Ekavacana; ‘mountain’ (as predicate/thing absent)
nanot
na:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
FormAvyaya; negation
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormAvyaya; conjunction
rājatamsilver
rājatam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrājata (प्रातिपदिक)
FormNapuṃsakalिङ्ग, Prathamā (1st) or Dvitīyā (2nd), Ekavacana; ‘silver’ (as predicate/thing absent)
anirdeśyamindescribable
anirdeśyam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootanirdeśya (प्रातिपदिक)
FormNapuṃsakalिङ्ग, Prathamā (1st) or Dvitīyā (2nd), Ekavacana; predicate adjective
acintyaminconceivable
acintyam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootacintya (प्रातिपदिक)
FormNapuṃsakalिङ्ग, Prathamā (1st) or Dvitīyā (2nd), Ekavacana; predicate adjective
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormAvyaya; conjunction
lakṣya-alakṣyamperceivable and imperceivable
lakṣya-alakṣyam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootlakṣya (प्रातिपदिक) + alakṣya (प्रातिपदिक)
FormNapuṃsakalिङ्ग, Prathamā (1st) or Dvitīyā (2nd), Ekavacana; itaretara-dvandva used adjectivally ‘both perceivable and imperceivable’
punaḥagain
punaḥ:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpunaḥ (अव्यय)
FormAvyaya; adverb (पुनरुक्ति/आवृत्ति)
punaḥagain and again
punaḥ:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpunaḥ (अव्यय)
FormAvyaya; adverb; repetition for emphasis