Next Verse

Shloka 1

Nīlakaṇṭha-nāmotpatti-kathana

Origin of the Epithet “Nīlakaṇṭha”

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्व भागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे नीलकण्ठनामोत्पत्तिकथनं नाम पञ्चविंशतितमो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः महादेवस्य महात्म्यं प्रभुत्वं च महात्मनः / श्रोतुमिच्छामहे सम्यगैश्वर्यगुणविस्तरम्

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte pūrva bhāge dvitīye 'nuṣaṅgapāde nīlakaṇṭhanāmotpattikathanaṃ nāma pañcaviṃśatitamo 'dhyāyaḥ ṛṣaya ūcuḥ mahādevasya mahātmyaṃ prabhutvaṃ ca mahātmanaḥ / śrotumicchāmahe samyagaiśvaryaguṇavistaram

یوں شری برہمانڈ مہاپُران میں، وایو کے بیان کردہ پورو بھاگ کے دوسرے انوشنگ پاد میں ‘نیلکنٹھ نام کی پیدائش کا بیان’ نامی پچیسواں ادھیائے۔ رشیوں نے کہا—ہم مہاتما مہادیو کی مہیمہ اور प्रभुतva، اور ان کے ایشوریہ گُنوں کی تفصیل ٹھیک ٹھیک سننا چاہتے ہیں۔

itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध/Quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormQuotative indeclinable (इति)
śrī-brahmāṇḍein the Śrī Brahmāṇḍa (Purāṇa)
śrī-brahmāṇḍe:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootśrī (प्रातिपदिक) + brahmāṇḍa (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative (7th/सप्तमी), Singular; title-locative ‘in the revered Brahmāṇḍa (Purāṇa)’
mahā-purāṇein the Mahāpurāṇa
mahā-purāṇe:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootmahā (प्रातिपदिक) + purāṇa (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative (7th/सप्तमी), Singular; apposition to śrī-brahmāṇḍe
vāyu-proktespoken by Vāyu
vāyu-prokte:
Adhikarana (अधिकरण/Descriptor in locative)
TypeAdjective
Rootvāyu (प्रातिपदिक) + prokta (कृदन्त; √vac/वच् धातु)
FormNeuter, Locative (7th/सप्तमी), Singular; ‘spoken by Vāyu’
pūrvein the former
pūrve:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeAdjective
Rootpūrva (प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter, Locative (7th/सप्तमी), Singular; agreeing with bhāge
bhāgepart/section
bhāge:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootbhāga (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative (7th/सप्तमी), Singular
dvitīyein the second
dvitīye:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeAdjective
Rootdvitīya (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative (7th/सप्तमी), Singular; agreeing with (anuṣaṅga)pāde
anuṣaṅga-pādein the Anuṣaṅga section
anuṣaṅga-pāde:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootanuṣaṅga (प्रातिपदिक) + pāda (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative (7th/सप्तमी), Singular; ‘in the Anuṣaṅga-pāda’
nīlakaṇṭha-nāma-utpatti-kathanamthe narration of the origin of the name ‘Nīlakaṇṭha’
nīlakaṇṭha-nāma-utpatti-kathanam:
Karta (कर्ता/Title/Subject)
TypeNoun
Rootnīlakaṇṭha (प्रातिपदिक) + nāman (प्रातिपदिक) + utpatti (प्रातिपदिक) + kathana (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; chapter-title compound: ‘the narration of the origin of the name Nīlakaṇṭha’
nāmacalled/named
nāma:
Sambandha (सम्बन्ध/Label marker)
TypeIndeclinable
Rootnāman (प्रातिपदिक)
FormIndeclinable used as title-marker (नाम)
pañca-viṃśati-tamaḥtwenty-fifth
pañca-viṃśati-tamaḥ:
Karta (कर्ता/Qualifier)
TypeAdjective
Rootpañca (प्रातिपदिक) + viṃśati (प्रातिपदिक) + tama (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; ordinal ‘twenty-fifth’ qualifying adhyāyaḥ
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
ṛṣayaḥthe sages
ṛṣayaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootṛṣi (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन)
ūcuḥsaid
ūcuḥ:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Root√vac (वच् धातु)
FormPerfect (लिट्), 3rd Person (प्रथमपुरुष), Plural (बहुवचन), Parasmaipada
mahā-devasyaof Mahādeva
mahā-devasya:
Sambandha (सम्बन्ध/Of)
TypeNoun
Rootmahā (प्रातिपदिक) + deva (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive (6th/षष्ठी), Singular
mahātmyamgreatness
mahātmyam:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootmāhātmya (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular
prabhutvamlordship
prabhutvam:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootprabhutva (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चयबोधक अव्यय)
mahātmanaḥof the great-souled one
mahātmanaḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/Of)
TypeNoun
Rootmahātman (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive (6th/षष्ठी), Singular; refers to Mahādeva
śrotumto hear
śrotum:
Prayojana (प्रयोजन/Purpose)
TypeVerb
Root√śru (श्रु धातु)
FormInfinitive (तुमुन्), ‘to hear’
icchāmahewe desire
icchāmahe:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Root√iṣ (इष् धातु)
FormPresent (लट्), 1st Person (उत्तमपुरुष), Plural (बहुवचन), Ātmanepada
samyakproperly, fully
samyak:
Sambandha (सम्बन्ध/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootsamyak (अव्यय)
FormAdverb (क्रियाविशेषण)
aiśvarya-guṇa-vistaramthe expanse of (his) lordly qualities
aiśvarya-guṇa-vistaram:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootaiśvarya (प्रातिपदिक) + guṇa (प्रातिपदिक) + vistara (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; object of śrotum