Shloka 94
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
सहस्रांशोस्त्विषेः स्थानमम्मयं शुक्लमेव च / आप्यं श्यामं मनोज्ञस्य पञ्चरश्मेर्गृहं स्मृतम्
Transliteration
sahasrāṃśostviṣeḥ sthānamammayaṃ śuklameva ca / āpyaṃ śyāmaṃ manojñasya pañcaraśmergṛhaṃ smṛtam
Translation
سہسرانشو کی چمک کا مقام بھی سفید اور آبگین ہے؛ اور منوہر پنچرشمی (چاند) کا گھر آبی اور سیاہ مائل رنگ کا کہا گیا ہے۔
Word by Word
सहस्रांशोःof the thousand-rayed (Sun)
सहस्रांशोः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootसहस्रांशु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; बहुव्रीहि: ‘सहस्रं अंशवो यस्य’
त्विषेःof the radiance
त्विषेः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootत्विष् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; ‘splendour’
स्थानम्the abode/place
स्थानम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
अम्मयम्watery (made of water)
अम्मयम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootअम् + मय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तत्पुरुष: ‘अम्भसा/अमेन मयम्’ (watery, made of water/nectar)
शुक्लम्white/bright
शुक्लम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootशुक्ल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphasis: just/indeed)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
आप्यम्watery
आप्यम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootआप्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण (watery/aquatic)
श्यामम्dark/blue-black
श्यामम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootश्याम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण
मनोज्ञस्यof Manojña
मनोज्ञस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootमनोज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; ‘the pleasing one’ (name/epithet)
पञ्चरश्मेःof the five-rayed one
पञ्चरश्मेः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootपञ्च + रश्मि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; बहुव्रीहि: ‘पञ्च रश्मयः यस्य’ (the five-rayed one)
गृहम्house, abode
गृहम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootगृह (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
स्मृतम्is said to be
स्मृतम्:
Karta (कर्ता/Predicate)
TypeAdjective
Rootस्मृत (कृदन्त; √स्मृ धातु)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; ‘is said/remembered’