Shloka 5
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
एतद्वो ऽहं प्रवक्ष्यामि सूर्याचन्द्रमसोर्भवम् / यथा देवगृहाणीह सूर्यचन्द्रग्रहाः स्मृताः
Transliteration
etadvo 'haṃ pravakṣyāmi sūryācandramasorbhavam / yathā devagṛhāṇīha sūryacandragrahāḥ smṛtāḥ
Translation
اب میں تمہیں سورج اور چاند کی پیدائش بتاؤں گا—اور یہ بھی کہ یہاں سورج و چاند کے گره کیسے دیو-گھر سمجھے گئے ہیں۔
Word by Word
etatthis
etat:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootetad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन)
vaḥto you / for you
vaḥ:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootyusmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormGenitive/Dative (6th/षष्ठी or 4th/चतुर्थी), Plural (बहुवचन)
ahamI
aham:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
pravakṣyāmiI will explain
pravakṣyāmi:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra-√vac (धातु)
FormFuture (लृट्), 1st person (उत्तमपुरुष), Singular (एकवचन), Parasmaipada (परस्मैपद)
sūrya-candramasoḥof the Sun and the Moon
sūrya-candramasoḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootsūrya (प्रातिपदिक) + candramas (प्रातिपदिक)
FormDvandva (इतरेतर-द्वन्द्व: सूर्यश्च चन्द्रमाश्च); Genitive (6th/षष्ठी), Dual (द्विवचन)
bhavamorigin, coming-into-being
bhavam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootbhava (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन)
yathāas, how
yathā:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय)
FormComparative/relative adverb (यथार्थक अव्यय)
deva-gṛhāṇihouses of the gods
deva-gṛhāṇi:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootdeva (प्रातिपदिक) + gṛha (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa (षष्ठी-तत्पुरुष: देवस्य गृहाणि); Neuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन)
ihahere
iha:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootiha (अव्यय)
FormDeictic adverb (देशवाचक अव्यय)
sūrya-candra-grahāḥthe Sun- and Moon- planets (grahas)
sūrya-candra-grahāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsūrya (प्रातिपदिक) + candra (प्रातिपदिक) + graha (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa (कर्मधारय/षष्ठी-तत्पुरुष sense: सूर्यचन्द्रौ एव ग्रहाः / सूर्यचन्द्रयोः ग्रहाः); Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन)
smṛtāḥare remembered/considered
smṛtāḥ:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√smṛ (धातु) + kta (क्त)
FormPast passive participle (क्त-कृदन्त), Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन)