Shloka 21
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
अस्तं याति पुन सूर्ये अहर्वै प्रविशत्यपः / तस्मान्नक्तं पुनः शुक्ला आपो ऽदृश्यन्त भास्वराः
Transliteration
astaṃ yāti puna sūrye aharvai praviśatyapaḥ / tasmānnaktaṃ punaḥ śuklā āpo 'dṛśyanta bhāsvarāḥ
Translation
جب سورج پھر غروب ہوتا ہے تو دن پانی میں داخل ہوتا ہے۔ اسی لیے رات کو پھر سفید اور درخشاں پانی دکھائی دیتے ہیں۔
Word by Word
अस्तम्to setting (down)
अस्तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअस्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म/गति-लक्ष्य), एकवचन; ‘अस्तम् याति’ इति क्रियाविशेष-प्रयोग
यातिgoes
याति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
पुनःagain
पुनः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरावृत्ति-बोधक
सूर्येwhen the sun (sets)
सूर्ये:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण/काले), एकवचन
अहःday
अहः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअहन्/अहर् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन
वैindeed
वै:
Sambandha (निपात)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निश्चयार्थक निपात (indeed)
प्रविशतिenters
प्रविशति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-विश् (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
अपःwaters
अपः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (बहुवचनान्त), द्वितीया (कर्म), बहुवचन
तस्मात्therefore
तस्मात्:
Hetu/Apadana (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (हेतु/अपादान), एकवचन
नक्तम्at night
नक्तम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootनक्त (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (at night)
पुनःagain
पुनः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरावृत्ति-बोधक
शुक्लाःwhite/bright
शुक्लाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशुक्ल (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (for आपः)
आपःwaters
आपः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (बहुवचनान्त), प्रथमा (कर्ता), बहुवचन
अदृश्यन्तwere seen/appeared
अदृश्यन्त:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, बहुवचन, आत्मनेपद; नकार-आगम (aoristic/na-augment not here; form is imperfect middle)
भास्वराःshining
भास्वराः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootभास्वर (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (for आपः)