Previous Verse
Next Verse

Shloka 19

ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana

Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering

परस्परानुप्रवेशादाप्यायेते परस्परम् / उत्तरे चैव भूम्यर्द्धे तथा ह्यग्निश्च दक्षिणे

parasparānupraveśādāpyāyete parasparam / uttare caiva bhūmyarddhe tathā hyagniśca dakṣiṇe

باہمی دخول سے وہ ایک دوسرے کو تقویت دیتے ہیں۔ زمین کے شمالی نصف میں (ایک کا) اور اسی طرح جنوب میں آگ کا مقام ہے۔

परस्परmutually
परस्पर:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeAdjective
Rootपरस्पर (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाववत् प्रयोग; द्वितीया-एकवचन रूपेण क्रियाविशेषणवत् (mutually)
अनुप्रवेशात्from mutual entering
अनुप्रवेशात्:
Hetu/Apadana (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootअनु-प्र-विश् (धातु) + घञ् (प्रत्यय) → अनुप्रवेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (हेतु/अपादान), एकवचन; क्रियानाम (action-noun)
आप्यायेतेthe two grow/increase
आप्यायेते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-√प्या/प्याय् (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथमपुरुष, द्विवचन, आत्मनेपद
परस्परम्mutually
परस्परम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपरस्पर (प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् प्रयोग; क्रियाविशेषण (adverb: mutually)
उत्तरेin the north
उत्तरे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootउत्तर (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; दिशावाचक विशेषण
and
:
Sambandha (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
एवindeed
एव:
Sambandha (निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारणार्थक (particle: indeed/only)
भूमिof the earth
भूमि:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-एकवचन (सम्बन्ध)
अर्द्धेin the half/portion
अर्द्धे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअर्द्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन
तथाlikewise
तथा:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारार्थ (adverb: likewise)
हिfor/indeed
हि:
Sambandha (निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; हेत्वर्थ/निश्चयार्थक निपात (for/indeed)
अग्निःfire
अग्निः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
and
:
Sambandha (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
दक्षिणेin the south
दक्षिणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; दिशावाचक