Previous Verse
Next Verse

Shloka 113

ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana

Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering

गतिस्तासु च सूर्यस्य नीचौच्चे त्वयनक्रमात् / उत्तरायणमार्गस्थो यदा पर्वसु चन्द्रमाः

gatistāsu ca sūryasya nīcaucce tvayanakramāt / uttarāyaṇamārgastho yadā parvasu candramāḥ

ان منازلِ نجم میں سورج کی چال اَیَن کے क्रम سے نیچ اور اونچ ہوتی رہتی ہے؛ اور جب پَرو کے اوقات میں چاند اُترایَن کے راستے پر ہوتا ہے۔

gatiḥmovement; course
gatiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootgati (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga (f.), Prathamā (Nom., 1st), Ekavacana
tāsuin those (constellations/paths)
tāsu:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga (f.), Saptamī (Locative, 7th), Bahuvacana; sarvanāma
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormAvyaya; samuccaya
sūryasyaof the Sun
sūryasya:
Ṣaṣṭhī-sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootsūrya (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (m.), Ṣaṣṭhī (Gen., 6th), Ekavacana
nīca-ucchein low and high (positions)
nīca-ucche:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootnīca (प्रातिपदिक) + ucca (प्रातिपदिक)
FormNapुंसकलिङ्ग (n.), Saptamī (Loc., 7th), Ekavacana; dvandva (itaretara): nīce ca ucce ca (in low and high positions)
tubut; indeed
tu:
Sambandha-sūcaka (सम्बन्धसूचक)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormAvyaya; virodha/avadhāraṇa particle
ayana-kramātfrom the order of the ayana (north/south course)
ayana-kramāt:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootayana (प्रातिपदिक) + krama (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (m.), Pañcamī (Abl., 5th), Ekavacana; tatpuruṣa: ayanasya kramaḥ (sequence of the solstitial course)
uttarāyaṇa-mārga-sthaḥsituated on the northern course-path
uttarāyaṇa-mārga-sthaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootuttarāyaṇa (प्रातिपदिक) + mārga (प्रातिपदिक) + stha (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (m.), Prathamā (Nom., 1st), Ekavacana; tatpuruṣa: uttarāyaṇasya mārge sthaḥ
yadāwhen
yadā:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Rootyadā (अव्यय)
FormAvyaya; kāla-avyaya (temporal adverb)
parvasuat the lunar phases/junction days
parvasu:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootparvan (प्रातिपदिक)
FormNapुंसकलिङ्ग (n.), Saptamī (Loc., 7th), Bahuvacana
candramāḥthe Moon
candramāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootcandramas (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (m.), Prathamā (Nom., 1st), Ekavacana