Shloka 111
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
तेभ्यो ऽध स्तात्तु चत्वारः पुनरेव महाग्रहाः / सूर्यसोमौ बुधश्चैव भार्गवश्चैव शीघ्रगाः
Transliteration
tebhyo 'dha stāttu catvāraḥ punareva mahāgrahāḥ / sūryasomau budhaścaiva bhārgavaścaiva śīghragāḥ
Translation
ان کے نیچے پھر چار مہاگ्रह ہیں—سورج، سوم (چاند)، بُدھ اور بھارگو (زہرہ)؛ یہ تیز رفتار ہیں۔
Word by Word
तेभ्यःfrom them
तेभ्यः:
अपादान (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, पञ्चमी (अपादान), बहुवचन; Ablative plural
अधःbelow
अधः:
क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअधः (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय; adverb ‘below’
स्तात्are/should be (situated)
स्तात्:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘may be/there should be’ (impersonal/predicative)
तुbut
तु:
सम्बन्ध (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/अन्वयबोधक अव्यय; particle
चत्वारःfour
चत्वारः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootचतुर् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; numeral ‘four’
पुनःagain
पुनः:
क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formकाल/पुनरावृत्तिवाचक अव्यय; adverb
एवindeed
एव:
सम्बन्ध (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक अव्यय; emphatic particle
महा-ग्रहाःgreat planets
महा-ग्रहाः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमहा + ग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘महान्तः ग्रहाः’
सूर्य-सोमौthe Sun and the Moon
सूर्य-सोमौ:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसूर्य + सोम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; dvandva ‘Sun and Moon’
बुधःMercury
बुधः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootबुध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Nominative singular
चand
च:
सम्बन्ध (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय; conjunction
एवindeed
एव:
सम्बन्ध (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक अव्यय; emphatic particle
भार्गवःVenus (Bhārgava)
भार्गवः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभार्गव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (Venus, descendant of Bhṛgu)
चand
च:
सम्बन्ध (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय; conjunction
एवindeed
एव:
सम्बन्ध (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक अव्यय; emphatic particle
शीघ्र-गाःfast-moving
शीघ्र-गाः:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootशीघ्र + ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘शीघ्रं गच्छन्ति’ fast-moving; adjective for ‘महाग्रहाः’