Shloka 51
Āditya-vyūha-kīrtana
Praise/Account of the Solar Array and Celestial Motions
Devanagari script
दिव्यामृतजला पुण्यां त्रिधास्वातिपथे स्थिताम् / तस्या निष्यन्दतोयानि दिग्गजाः पृथुभिः करैः
Transliteration
divyāmṛtajalā puṇyāṃ tridhāsvātipathe sthitām / tasyā niṣyandatoyāni diggajāḥ pṛthubhiḥ karaiḥ
Translation
دِیوی اَمرت جل والی پاک گنگا سواتی پَتھ میں تین صورتوں میں قائم ہے؛ اس کے رسنے والے پانی کو دِگّج اپنے چوڑے سونڈوں سے بہاتے ہیں۔
Word by Word
दिव्य-अमृत-जलाhaving divine nectar-like water
दिव्य-अमृत-जला:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootदिव्य (प्रातिपदिक) + अमृत (प्रातिपदिक) + जल (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (अमृतस्य जलम्; दिव्यं च तत्) — ‘having divine nectar-water’; विशेषणम् (गङ्गा/नदी implied)
पुण्याम्holy
पुण्याम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootपुण्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (to the same feminine referent)
त्रिधाin threefold manner
त्रिधा:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootत्रिधा (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (adverb: ‘in three ways’)
स्वाति-पथेin the path of Svāti (asterism)
स्वाति-पथे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootस्वाति (प्रातिपदिक) + पथ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (स्वातेः पथः)
स्थिताम्situated
स्थिताम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootस्था (धातु) + क्त (प्रत्यय) → स्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘standing/placed’; विशेषणम् पुण्याम्
तस्याःof her/of that (river)
तस्याः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
निष्यन्द-तोयानिthe oozing waters
निष्यन्द-तोयानि:
कर्म (Karma/Object; understood with next verb in context)
TypeNoun
Rootनिष्यन्द (प्रातिपदिक) + तोय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (निष्यन्दस्य तोयानि) = ‘dripping/oozing waters’
दिक्-गजाःthe elephants of the quarters
दिक्-गजाः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootदिक् (प्रातिपदिक) + गज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (दिशां गजाः)
पृथुभिःwith broad
पृथुभिः:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeAdjective
Rootपृथु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन; विशेषणम् करैः
करैःwith hands/trunks
करैः:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootकर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन