Previous Verse
Next Verse

Shloka 88

अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures

दक्षिणप्रक्रमे सूर्यस्तथा शीघ्रं प्रवर्त्तते / तस्मात्प्रकृष्टां भूमिं तु कालेनाल्पेन गच्छति

dakṣiṇaprakrame sūryastathā śīghraṃ pravarttate / tasmātprakṛṣṭāṃ bhūmiṃ tu kālenālpena gacchati

جنوبی گردش میں سورج اسی طرح تیزی سے چلتا ہے؛ اس لیے وہ برتر زمین کو کم وقت میں طے کر لیتا ہے۔

dakṣiṇaprakramein the southern course/advance
dakṣiṇaprakrame:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootdakṣiṇa + prakrama (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa compound; Masculine (पुंलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Singular (एकवचन)
sūryaḥthe Sun
sūryaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsūrya (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
tathāthus/in that manner
tathā:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
FormAdverb (क्रियाविशेषण)
śīghramswiftly
śīghram:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootśīghra (प्रातिपदिक)
FormAdverbial accusative (क्रियाविशेषणरूपेण द्वितीया)
pravarttateproceeds/turns forward
pravarttate:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra + vṛt (धातु)
FormPresent tense (लट्), Ātmanepada (आत्मनेपद), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन)
tasmāttherefore/from that
tasmāt:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormAblatival indeclinable (तस्मात्-प्रयोगः), ‘therefore/from that’
prakṛṣṭāmexcellent/extended
prakṛṣṭām:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootprakṛṣṭa (प्रातिपदिक; क्त-प्रत्ययान्त)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन)
bhūmimground/region
bhūmim:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootbhūmi (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन)
tubut/indeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormParticle (निपात), contrastive/emphatic
kālenaby time/within time
kālena:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootkāla (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Instrumental (3rd/तृतीया), Singular (एकवचन)
alpenasmall/short
alpena:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootalpa (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Instrumental (3rd/तृतीया), Singular (एकवचन); agrees with kālena
gacchatigoes/traverses
gacchati:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootgam (धातु)
FormPresent tense (लट्), Parasmaipada (परस्मैपद), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन)