Shloka 4
अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures
Devanagari script
अवति त्रीनिमांल्लोकान् यस्मात्सूर्यः परिभ्रमन् / अविधातुः प्रकाशाख्यो ह्यवनात्स रविः स्मृतः
Transliteration
avati trīnimāṃllokān yasmātsūryaḥ paribhraman / avidhātuḥ prakāśākhyo hyavanātsa raviḥ smṛtaḥ
Translation
کیونکہ سورج گردش کرتے ہوئے ان تینوں لوکوں کی حفاظت کرتا ہے اور ‘اَوِدھاتُ’ کے روپ میں ‘پرکاش’ کہلاتا ہے، اس لیے ‘اَوَن’ (حفاظت) کرنے کے سبب وہ ‘رَوی’ کے نام سے یاد کیا جاتا ہے۔
Word by Word
अवतिprotects
अवति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअव् (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
त्रीन्three
त्रीन्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootत्रि (प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक; पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
इमान्these
इमान्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन (agreeing with लोकान्)
लोकान्worlds
लोकान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
यस्मात्because (from the fact) that
यस्मात्:
Hetu/Apadana (हेतु/अपादान)
TypeIndeclinable
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formयत्-शब्दः; पञ्चमी (5th case, Ablative) एकवचन used as causal relative ('because/from whom')
सूर्यःthe sun
सूर्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
परिभ्रमन्revolving, moving around
परिभ्रमन्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootपरि-भ्रम् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त (present active participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (agreeing with सूर्यः)
अवि-धातुःof the protector/guardian (lit. 'protector-element')
अवि-धातुः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootअवि (प्रातिपदिक) + धातु (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास; पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
प्रकाश-आख्यःnamed 'Light'
प्रकाश-आख्यः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रकाश (प्रातिपदिक) + आख्य (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (agreeing with रविः/सूर्यः)
हिindeed, for
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (emphatic/causal particle)
अवनात्from protection
अवनात्:
Apadana/Hetu (अपादान/हेतु)
TypeNoun
Rootअवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; 'from protecting' (action-noun)
सःhe/that one
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
रविःRavi (the Sun)
रविः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरवि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
स्मृतःis called/considered
स्मृतः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle) used predicatively; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन