Shloka 146
अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures
Devanagari script
विशाखानां यदा सूर्यश्चरतेंशं तृतीयकम् / तदा चन्द्रं विजानीयात्कृत्तिकाशिरसि स्थितम्
Transliteration
viśākhānāṃ yadā sūryaścarateṃśaṃ tṛtīyakam / tadā candraṃ vijānīyātkṛttikāśirasi sthitam
Translation
جب سورج وِشاکھا نक्षتر میں تیسرے حصے میں چلتا ہے، تب چاند کو کِرتِّکا کے سر پر قائم جاننا چاہیے۔
Word by Word
विशाखानाम्of Viśākhā
विशाखानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootविशाखा (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, बहुवचन, स्त्रीलिङ्ग
यदाwhen
यदा:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootयदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय
सूर्यःthe Sun
सूर्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन, पुल्लिङ्ग
चरतेmoves/traverses
चरते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootचर् (धातु)
Formलट् (Present/लट्), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद
अंशम्a portion/part
अंशम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअंश (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया, एकवचन, पुल्लिङ्ग
तृतीयकम्the third
तृतीयकम्:
Karma-viśeṣaṇa (कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootतृतीयक (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; विशेषण to अंशम्
तदाthen
तदा:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय
चन्द्रम्the Moon
चन्द्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootचन्द्र (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया, एकवचन, पुल्लिङ्ग
विजानीयात्one should know/recognize
विजानीयात्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + ज्ञा (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
कृत्तिका-शिरसिon/at the head of Kṛttikā
कृत्तिका-शिरसि:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootकृत्तिका + शिरस् (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (determinative: ‘head of Kṛttikā’), सप्तमी (Locative/अधिकरण), एकवचन, नपुंसकलिङ्ग (शिरस्)
स्थितम्situated/placed
स्थितम्:
Karma-viśeṣaṇa (कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootस्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past passive participle/क्त), द्वितीया, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; विशेषण to चन्द्रम् (agreeing by sense/attributive)