Shloka 120
अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures
Devanagari script
मध्याह्नस्त्रिमुहूर्त्तस्तु तस्मात्कालश्च संगवात् / तस्मान्मध्यन्दिनात्कालादपराह्ण इति स्मृतः
Transliteration
madhyāhnastrimuhūrttastu tasmātkālaśca saṃgavāt / tasmānmadhyandinātkālādaparāhṇa iti smṛtaḥ
Translation
دوپہر تین مُہورتوں کے برابر ہے؛ سنگَو کے بعد کا وقت ‘مدھیندِن’ کہلاتا ہے۔ اسی مدھیندِن کے بعد کا زمانہ ‘اَپرَاہن’ کہا گیا ہے۔
Word by Word
मध्याह्नःmidday
मध्याह्नः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमध्याह्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (मध्य + अह्न)
त्रि-मुहूर्त्तःof three muhūrtas (lasting three muhūrtas)
त्रि-मुहूर्त्तः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + मुहूर्त्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; द्विगु-समासः (त्रयः मुहूर्त्ताः यस्य)
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle), विरोध/विशेषार्थे
तस्मात्from that
तस्मात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन; अपादान (ablative)
कालःtime/period
कालः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
संगवात्from the saṅgava (forenoon period)
संगवात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootसंगव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन; अपादान (ablative)
तस्मात्from that
तस्मात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन
मध्यन्दिनात्from midday
मध्यन्दिनात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootमध्यन्दिन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (मध्य + दिन)
कालात्from the time/period
कालात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन
अपराह्णःthe afternoon
अपराह्णः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअपराह्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (अपर + अह्न)
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरण/इत्यर्थक (quotative particle)
स्मृतःis said/remembered (as)
स्मृतः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formकृदन्त; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मणि प्रयोगे ‘is called/remembered’