Shloka 118
अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures
Devanagari script
संध्या मुहूर्त्तमात्रा तु ह्रासवृद्धिस्तु सा स्मृता / लेखाप्रभृत्यथादित्ये त्रिमुहूर्त्तगते तु वै
Transliteration
saṃdhyā muhūrttamātrā tu hrāsavṛddhistu sā smṛtā / lekhāprabhṛtyathāditye trimuhūrttagate tu vai
Translation
سندھیا صرف ایک مُہورت کی ہوتی ہے؛ اسی کو کمی اور اضافہ کہا گیا ہے۔ اور آدتیہ میں ‘لکھا’ وغیرہ کی گنتی تب مانی جاتی ہے جب وہ تین مُہورت گزر چکا ہو۔
Word by Word
saṃdhyātwilight (saṃdhyā)
saṃdhyā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsaṃdhyā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति (1st), एकवचन (singular)
muhūrta-mātrāof the measure of one muhūrta
muhūrta-mātrā:
Karta-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootmuhūrta (प्रातिपदिक) + mātrā (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास (मात्रा-समास): 'मुहूर्तमात्रा' = one-muhūrta in measure; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति (1st), एकवचन (singular)
tuindeed
tu:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्धबोधक)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय, अन्वय/विरोध (particle)
hrāsa-vṛddhiḥdecrease-and-increase (variation)
hrāsa-vṛddhiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roothrāsa (प्रातिपदिक) + vṛddhi (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्वसमास; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति (1st), एकवचन (singular) (collective)
tuindeed
tu:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्धबोधक)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय, अन्वय/विरोध
sāthat (she/it)
sā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति (1st), एकवचन (singular)
smṛtāis considered/remembered
smṛtā:
Karta-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Root√smṛ (धातु) + kta (कृत्)
Formकृदन्त (past passive participle, क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति (1st), एकवचन (singular)
lekhā-prabhṛtistarting from lekhā
lekhā-prabhṛti:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootlekhā (प्रातिपदिक) + prabhṛti (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावसमास: 'लेखाप्रभृति' = beginning with lekhā; अव्यय, आरम्भार्थक (from/beginning with)
athathen/now
atha:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्धबोधक)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
Formअव्यय, अनुक्रम/आरम्भ (then/now)
ādityewhen the sun (is)
āditye:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootāditya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति (7th/locative), एकवचन (singular)
tri-muhūrta-gate(with) three muhūrtas elapsed
tri-muhūrta-gate:
Adhikaraṇa-viśeṣaṇa (अधिकरणविशेषण)
TypeAdjective
Roottri (संख्या) + muhūrta (प्रातिपदिक) + gata (√gam + kta, कृत्)
Formतत्पुरुषसमास: 'त्रिमुहूर्तं गतः' (gone/elapsed three muhūrtas); पुंलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति (7th/locative), एकवचन (singular) (agreeing with āditye)
tuindeed
tu:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्धबोधक)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय, अन्वय/विरोध
vaicertainly
vai:
Avadhāraṇa (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootvai (अव्यय)
Formअव्यय, निश्चयार्थक (emphatic particle)