Previous Verse
Next Verse

Shloka 116

अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures

काष्ठा निमेषा दश पञ्च चैव त्रिंशच्च काष्ठा गणयेत्कलां तु / त्रिंशत्कलाश्चापि भवेन्मुहूर्त्तस्तैस्त्रिंशता रात्र्यहनी समेते

kāṣṭhā nimeṣā daśa pañca caiva triṃśacca kāṣṭhā gaṇayetkalāṃ tu / triṃśatkalāścāpi bhavenmuhūrttastaistriṃśatā rātryahanī samete

دس اور پانچ نِمیش مل کر ایک کاشٹھا ہوتے ہیں؛ تیس کاشٹھائیں ایک کَلا کہلاتی ہیں؛ تیس کَلا ایک مُہورت بنتی ہے؛ اور ایسے تیس مُہورتوں سے رات اور دن مکمل ہوتے ہیں۔

kāṣṭhāḥkāṣṭhās (time-units)
kāṣṭhāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkāṣṭhā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (feminine), प्रथमा विभक्ति (1st/nominative), बहुवचन (plural)
nimeṣāḥnimeṣas (blinks)
nimeṣāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootnimeṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा विभक्ति (1st), बहुवचन (plural)
daśaten
daśa:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdaśa (प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक (numeral), अव्ययवत् प्रयोग (indeclinable-like numeral)
pañcafive
pañca:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpañca (प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक (numeral), अव्ययवत् प्रयोग (indeclinable-like numeral)
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयबोधक (conjunction)
evaindeed/just
eva:
Avadhāraṇa (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअव्यय, अवधारण (emphatic/limiting particle)
triṃśatthirty
triṃśat:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roottriṃśat (प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक (numeral)
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयबोधक (conjunction)
kāṣṭhāḥkāṣṭhās
kāṣṭhāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkāṣṭhā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति (1st), बहुवचन (plural)
gaṇayetshould count/compute
gaṇayet:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√gaṇ (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular), परस्मैपद
kalāma kalā (time-unit)
kalām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkalā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति (2nd/accusative), एकवचन (singular)
tubut/indeed
tu:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्धबोधक)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय, विरोध/अन्वय (contrastive particle)
triṃśatthirty
triṃśat:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roottriṃśat (प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक (numeral)
kalāḥkalās
kalāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkalā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति (1st), बहुवचन (plural)
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयबोधक
apialso
api:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्धबोधक)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formअव्यय, अपि (also/even)
bhavetshould be/becomes
bhavet:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√bhū (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular), परस्मैपद
muhūrttaḥa muhūrta
muhūrttaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmuhūrta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति (1st), एकवचन (singular)
taiḥby those/with those (units)
taiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (pronoun), तृतीया विभक्ति (3rd/instrumental), बहुवचन (plural)
triṃśatāby thirty
triṃśatā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Roottriṃśat (प्रातिपदिक)
Formसंख्याशब्द (numeral used as noun), तृतीया विभक्ति (3rd/instrumental), एकवचन (singular)
rātri-ahanīnight and day
rātri-ahanī:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrātri (प्रातिपदिक) + ahan (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्वसमास (copulative) 'रात्रिश्च अहश्च'; स्त्रीलिङ्ग (as dvandva treated feminine here), प्रथमा/द्वितीया विभक्ति (1st/2nd), द्विवचन (dual)
sameteare joined/come together
samete:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootsam-√i (धातु)
Formलट्-लकार (present), प्रथमपुरुष (3rd person), द्विवचन (dual), आत्मनेपद