Shloka 71
प्लक्षद्वीपवर्णनम्
Description of Plakṣa-dvīpa
Devanagari script
वर्षाणि तत्र वक्ष्यामि नामतस्तान्निबोधत / क्रैञ्चस्य कुशलो देशो वामनस्य मनोनुगः
Transliteration
varṣāṇi tatra vakṣyāmi nāmatastānnibodhata / kraiñcasya kuśalo deśo vāmanasya manonugaḥ
Translation
اب میں وہاں کے ورشوں کے نام بیان کرتا ہوں، تم انہیں جان لو—کرَیٖنچ کا ‘کُشَل’ دیس اور وامن کا ‘منونُگ’۔
Word by Word
वर्षाणिthe regions (varṣas)
वर्षाणि:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन
तत्रthere
तत्र:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Location)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; स्थानवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)
वक्ष्यामिI shall describe
वक्ष्यामि:
Kriyā (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple Future), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद
नामतःby name
नामतः:
Prakāra (प्रकार/Mode)
TypeIndeclinable
Rootनामतः (अव्यय; नामन्-तस्)
Formअव्यय; तसिल्-प्रत्ययान्त क्रियाविशेषण (adverb) ‘by name’
तान्those
तान्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; सर्वनाम
निबोधतunderstand; take note
निबोधत:
Kriyā (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Root√बुध् (धातु) उपसर्ग-नि
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), बहुवचन; परस्मैपद
क्रैञ्चस्यof Krañca
क्रैञ्चस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootक्रैञ्च (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
कुशलःauspicious; prosperous
कुशलः:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootकुशल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
देशःregion; land
देशः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootदेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
वामनस्यof Vāmana
वामनस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootवामन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
मनः-अनुगःfollowing the mind; agreeable
मनः-अनुगः:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootमनस् (प्रातिपदिक) + अनुग (प्रातिपदिक/कृदन्त; √गम् (धातु) उपसर्ग-अनु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘मनसः अनुगः’