Previous Verse
Next Verse

Shloka 174

प्लक्षद्वीपवर्णनम्

Description of Plakṣa-dvīpa

यच्चैह दैविकं वाथ निसर्गं बहुविस्तरः / अतीन्द्रियेर्महाभागैः सिद्धैरपि न लक्षितः

yaccaiha daivikaṃ vātha nisargaṃ bahuvistaraḥ / atīndriyermahābhāgaiḥ siddhairapi na lakṣitaḥ

اور یہاں جو دَیوِک یا طبعی، نہایت وسیع تخلیقی پھیلاؤ ہے، وہ حواس سے ماورا ہے؛ بڑے نصیب والے سِدھ بھی اسے پوری طرح نہ پا سکے۔

यत्which/that
यत्:
Sambandha (सम्बन्ध/relative pronoun)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; relative ‘which/that’ (context decides)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (conjunction) — ‘and’
इहhere
इह:
Adhikarana (अधिकरण/location)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formअव्यय (adverb) — ‘here/in this world’
दैविकम्the divine (aspect)
दैविकम्:
Karma (कर्म/object; coordinated with ‘nisargam’)
TypeAdjective
Rootदैविक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; used substantively—‘the divine (thing)’
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध/disjunction)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्यय (disjunctive particle) — ‘or’
अथthen/else
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय (particle) — ‘then/also’ (often after vā: ‘or else’)
निसर्गम्natural creation/nature
निसर्गम्:
Karma (कर्म/object)
TypeNoun
Rootनिसर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
बहु-विस्तरःof vast extent
बहु-विस्तरः:
Visheshana (विशेषण/predicate qualifier)
TypeAdjective
Rootबहु (प्रातिपदिक) + विस्तर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारयः—बहुः विस्तरः (of great extent); predicate adjective (implied ‘is’)
अतीन्द्रियैःby those beyond the senses / by suprasensory (ones)
अतीन्द्रियैः:
Karana (करण/instrument; with whom/by whom it is perceived)
TypeAdjective
Rootअतीन्द्रिय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; तत्पुरुषः—इन्द्रियाणाम् अतीतः (beyond the senses)
महाभागैःby the greatly fortunate/noble
महाभागैः:
Karana (करण; qualifier of ‘siddhaiḥ’)
TypeAdjective
Rootमहाभाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; कर्मधारयः—महान् भागः यस्य (greatly fortunate/noble)
सिद्धैःby the Siddhas (perfected beings)
सिद्धैः:
Karana (करण/instrument; agent in passive sense)
TypeNoun
Rootसिद्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन
अपिeven
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय (concessive particle) — ‘even/also’
not
:
Sambandha (सम्बन्ध/negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय (negation particle)
लक्षितःperceived/recognized
लक्षितः:
Karta (कर्ता; predicate in passive sense—‘is not perceived’)
TypeAdjective
Rootलक्ष् (धातु) → लक्षित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मणि—‘observed/recognized’