Shloka 171
प्लक्षद्वीपवर्णनम्
Description of Plakṣa-dvīpa
Devanagari script
रसातलतलाः सप्तसप्तैवोर्द्ध्वतलाश्च ये / सप्तस्कन्धस्तथा वायोः सब्रह्मसदना द्विजाः
Transliteration
rasātalatalāḥ saptasaptaivorddhvatalāśca ye / saptaskandhastathā vāyoḥ sabrahmasadanā dvijāḥ
Translation
اے دِوِجوں! رساتل وغیرہ سات زیریں طبقات ہیں اور اسی طرح سات بالائی طبقات بھی؛ نیز وایو کے سات اسکندھ ہیں، برہما کے سدن سمیت۔
Word by Word
रसातल-तलाःthe Rasātala levels
रसातल-तलाः:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootरसातल (प्रातिपदिक) + तल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—रसातलस्य तलाः (the levels of Rasātala)
सप्तseven
सप्त:
Visheshana (विशेषण/adjectival qualifier)
TypeAdjective
Rootसप्त (संख्या-प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक (numeral), अव्ययवत् प्रयोगः; ‘seven’ (qualifying an implied plural)
सप्तseven
सप्त:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसप्त (संख्या-प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक (numeral), अव्ययवत् प्रयोगः; second ‘seven’ (emphatic/parallel count)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय (emphatic particle) — ‘indeed/just’
ऊर्ध्व-तलाःthe upper levels
ऊर्ध्व-तलाः:
Karta (कर्ता/subject; coordinated)
TypeNoun
Rootऊर्ध्व (प्रातिपदिक) + तल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; कर्मधारयः—ऊर्ध्वाः तलाः (upper levels)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (conjunction) — ‘and’
येwhich (those) that
ये:
Karta (कर्ता/relative subject)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
सप्त-स्कन्धःthe sevenfold skandha/region
सप्त-स्कन्धः:
Karta (कर्ता/subject; predicate/description)
TypeNoun
Rootसप्त (संख्या-प्रातिपदिक) + स्कन्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; द्विगु-समासः—सप्त स्कन्धाः यस्य/सप्तसंख्यकः स्कन्धः (sevenfold ‘trunk/region’)
तथाlikewise
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध/adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय (adverb) — ‘thus/likewise’
वायोःof Vāyu (the Wind-god)
वायोः:
Sambandha (सम्बन्ध/genitive relation)
TypeNoun
Rootवायु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
स-ब्रह्म-सदनाःtogether with Brahmā’s abodes
स-ब्रह्म-सदनाः:
Visheshana (विशेषण; qualifying ‘dvijāḥ’)
TypeAdjective
Rootस (अव्यय/उपसर्गार्थ ‘with’) + ब्रह्म (प्रातिपदिक) + सदन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; उपपद-तत्पुरुषः—ब्रह्मसदनैः सह (having/with Brahmā’s abodes)
द्विजाःO twice-born (Brahmins)
द्विजाः:
Sambodhana (सम्बोधन/vocative address)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; संबोधनार्थेऽपि प्रयोगः (often used as vocative in context)