Shloka 151
प्लक्षद्वीपवर्णनम्
Description of Plakṣa-dvīpa
Devanagari script
आलोकस्तस्य चार्वक्तु निरालोकस्ततः परम् / योजनानां सहस्राणि दश तस्योच्छ्रयः समृतः
Transliteration
ālokastasya cārvaktu nirālokastataḥ param / yojanānāṃ sahasrāṇi daśa tasyocchrayaḥ samṛtaḥ
Translation
اس کی اس جانب ‘آلوک’ ہے اور اس کے آگے ‘نِرالوک’؛ اس کی بلندی دس ہزار یوجن مانی گئی ہے۔
Word by Word
आलोकःthe luminous region; Āloka
आलोकः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootआलोक (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति (Nominative/प्रथमा), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine)
तस्यof that
तस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitival relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (Genitive/षष्ठी), एकवचन (Singular)
चand
च:
समुच्चय (Conjunctive)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
अर्वाक्on this side; nearer/below
अर्वाक्:
देशाधिकरण (Locative sense/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअर्वाक् (अव्यय/दिक्शब्द)
Formदिक्-अव्यय (directional indeclinable: ‘on this side/below’)
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle; contrast/emphasis)
निरालोकःthe non-luminous region; Nirāloka
निरालोकः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनिर् + आलोक (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति (Nominative/प्रथमा), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine)
ततःfrom there; thereafter
ततः:
अपादान (Source/अपादान)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (ablatival adverb: ‘from there/thereafter’)
परम्beyond; further
परम्:
देशाधिकरण (Locative sense/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-प्राय (adverbial accusative: ‘beyond/further’)
योजनानाम्of yojanas
योजनानाम्:
सम्बन्ध (Genitive of measure)
TypeNoun
Rootयोजन (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (Genitive/षष्ठी), बहुवचन (Plural), नपुंसकलिङ्ग (Neuter)
सहस्राणिthousands
सहस्राणि:
प्रमाण (Measure)
TypeNoun
Rootसहस्र (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), बहुवचन (Plural), नपुंसकलिङ्ग (Neuter); संख्यावाचक (numeral)
दशten
दश:
प्रमाण (Measure)
TypeNoun
Rootदशन् (संख्याशब्द-प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् संख्याशब्द (indeclinable-like numeral)
तस्यof that
तस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitival relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (Genitive/षष्ठी), एकवचन (Singular)
उच्छ्रयःheight; elevation
उच्छ्रयः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootउच्छ्रय (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति (Nominative/प्रथमा), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine)
समृतःis stated/considered
समृतः:
विशेषण (Predicate adjective)
TypeVerb
Rootसम् + ऋ (धातु)
Formकृदन्त—क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle/क्त), प्रथमा-विभक्ति, एकवचन, पुंलिङ्ग; ‘said/considered’