Previous Verse
Next Verse

Shloka 14

प्लक्षद्वीपवर्णनम्

Description of Plakṣa-dvīpa

अर्चिर्भिर्भ्राजते यस्माद्वैभ्राजस्तेन संस्मृतः / तेषां वर्षाणि वक्ष्यामि नामतस्तु यथाक्रमम्

arcirbhirbhrājate yasmādvaibhrājastena saṃsmṛtaḥ / teṣāṃ varṣāṇi vakṣyāmi nāmatastu yathākramam

چونکہ وہ شعلوں جیسی کرنوں سے چمکتا ہے، اسی لیے اسے ‘وَیبھراج’ کہا جاتا ہے۔ اب میں ان کے ورشوں کے نام ترتیب سے بیان کروں گا۔

arciḥbhiḥwith rays/flames
arciḥbhiḥ:
Karaṇa (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootarciṣ (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga (Feminine/स्त्रीलिङ्ग), Tṛtīyā (Instrumental/तृतीया), Bahuvacana (Plural/बहुवचन)
bhrājateshines
bhrājate:
Kriyā (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootbhrāj (धातु)
FormLaṭ lakāra (Present/लट्), Ātmanepada (आत्मनेपद), Prathama puruṣa (3rd person/प्रथमपुरुष), Ekavacana
yasmātbecause of which
yasmāt:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Pañcamī vibhakti (Ablative/पञ्चमी), Ekavacana; relative pronoun
vaibhrājaḥVaibhrāja
vaibhrājaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootvi-bhrāj (धातु) + a (प्रातिपदिक/नाम)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; proper name
tenatherefore/by that
tena:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga/napuṃsaka, Tṛtīyā (Instrumental/तृतीया), Ekavacana; demonstrative pronoun
saṃsmṛtaḥis remembered/called
saṃsmṛtaḥ:
Kriyā (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootsam-smṛ (धातु) + ta (कृत् प्रत्यय)
FormKṛdanta PPP (क्त), Puṃliṅga, Prathamā, Ekavacana
teṣāmof them
teṣām:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Ṣaṣṭhī (Genitive/षष्ठी), Bahuvacana
varṣāṇiregions/tracts (varṣas)
varṣāṇi:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootvarṣa (प्रातिपदिक)
FormNapuṃsakaliṅga, Prathamā/Dvitīyā, Bahuvacana; here as object of ‘I will tell’
vakṣyāmiI will describe
vakṣyāmi:
Karta (Speaker/कर्ता)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
FormLuṭ lakāra (Periphrastic future/लुट्), Parasmaipada (परस्मैपद), Uttama puruṣa (1st person/उत्तमपुरुष), Ekavacana
nāmataḥby their names
nāmataḥ:
Prakāra (Manner/प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootnāmatas (अव्यय)
FormAvyaya, -tas taddhita-avyaya (तसिल्), ‘by name/nominally’
tuindeed/but
tu:
Sambandha-bodhaka (contrast/सम्बन्ध-प्रबोधक)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormAvyaya, contrast/emphasis particle (निपात)
yathā-kramamin order
yathā-kramam:
Prakāra (Manner/प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय) + krama (प्रातिपदिक)
FormAvyayībhāva compound (अव्ययीभाव), indeclinable adverbial phrase meaning ‘in due order’