Previous Verse

Shloka 84

कैलास-मन्दाकिनी-स्वच्छोदा-लौहित्य-सरयू-उद्गमवर्णनम्

Kailāsa and the Origins of Mandākinī, Svacchodā, Lauhitya, and Sarayū

समन्वितानि भूतानि पुण्यैरेतैस्तु भागशः / वसंति नानाजातीनि तेषु वर्षेषु तानि वै / इत्येषा धारयन्तीदं पृथ्वी विश्वं जगत्स्थितम्

samanvitāni bhūtāni puṇyairetaistu bhāgaśaḥ / vasaṃti nānājātīni teṣu varṣeṣu tāni vai / ityeṣā dhārayantīdaṃ pṛthvī viśvaṃ jagatsthitam

ان پاکیزہ حصّوں کے ساتھ وابستہ تمام مخلوقات اپنے اپنے حصّے کے مطابق اُن اُن ورشوں میں بستی ہیں؛ وہاں طرح طرح کی قومیں آباد ہیں۔ اسی طرح یہ زمین قائم جہان و کائنات کو تھامے رکھتی ہے۔

samanvitāniendowed/associated (together)
samanvitāni:
Viśeṣaṇa (विशेषण) of bhūtāni
TypeAdjective
Rootsamanvita (कृदन्त/प्रातिपदिक; सम्+अनु+इ √i/√anv-i, क्त)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Plural (बहुवचन); past passive participle used adjectivally
bhūtānibeings/creatures
bhūtāni:
Karta (कर्ता) of vasanti
TypeNoun
Rootbhūta (प्रातिपदिक; √bhū भू)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Plural (बहुवचन)
puṇyaiḥby merits/virtues
puṇyaiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootpuṇya (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Instrumental (तृतीया/3), Plural (बहुवचन)
etaiḥby these
etaiḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण) of puṇyaiḥ
TypeAdjective
Rootetad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Instrumental (तृतीया/3), Plural (बहुवचन); demonstrative pronoun used adjectivally with puṇyaiḥ
tubut/indeed
tu:
Sambandha/Emphasis (सम्बन्ध/बल)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormParticle (निपात)
bhāgaśaḥin portions/according to shares
bhāgaśaḥ:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootbhāgaśas (अव्यय; भाग+शस्)
FormAdverb (क्रियाविशेषण-अव्यय)
vasantidwell/live
vasanti:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√vas (धातु)
FormLaṭ-lakāra (लट्/Present), Parasmaipada (परस्मैपद), 3rd person (प्रथमपुरुष), Plural (बहुवचन)
nānā-jātīnivarious kinds (of forms/species)
nānā-jātīni:
Karma (कर्म) / object-complement with vasanti (residing as various kinds)
TypeAdjective
Rootnānā (अव्यय) + jāti (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (द्वितीया/2), Plural (बहुवचन); karmadhāraya: ‘of various kinds’
teṣuin those
teṣu:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter (पुं/नपुंसक), Locative (सप्तमी/7), Plural (बहुवचन)
varṣeṣuin the regions/varṣas
varṣeṣu:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootvarṣa (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Locative (सप्तमी/7), Plural (बहुवचन)
tānithose (beings)
tāni:
Karta (कर्ता) (anaphoric)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Plural (बहुवचन); refers back to bhūtāni
vaiindeed
vai:
Emphasis (बल)
TypeIndeclinable
Rootvai (अव्यय)
FormParticle (निपात), emphatic
itithus
iti:
Vākyārtha-sūcaka (वाक्यार्थसूचक)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormQuotative particle (इति-निपात)
eṣāthis (she)
eṣā:
Karta (कर्ता) of dhārayantī
TypeNoun
Rootetad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन)
dhārayantībearing/supporting
dhārayantī:
Kriyā (क्रिया) (participial predicate)
TypeVerb
Root√dhṛ (धातु)
FormPresent active participle (शतृ/वर्तमानकृदन्त), Feminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन)
idaṃthis
idaṃ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (द्वितीया/2), Singular (एकवचन)
pṛthvīthe Earth
pṛthvī:
Karta (कर्ता) (appositional)
TypeNoun
Rootpṛthvī (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन); in apposition to eṣā
viśvaṃthe universe/all
viśvaṃ:
Karma (कर्म) (in apposition to idaṃ)
TypeNoun
Rootviśva (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (द्वितीया/2), Singular (एकवचन)
jagat-sthitamthe world-established/constituting the world
jagat-sthitam:
Viśeṣaṇa (विशेषण) of viśvaṃ/idaṃ
TypeAdjective
Rootjagat (प्रातिपदिक) + sthita (कृदन्त/प्रातिपदिक; √sthā स्था, क्त)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (द्वितीया/2), Singular (एकवचन); tatpuruṣa: ‘situated as the world/with the world established’ qualifying viśvam/idaṃ