Shloka 66
कैलास-मन्दाकिनी-स्वच्छोदा-लौहित्य-सरयू-उद्गमवर्णनम्
Kailāsa and the Origins of Mandākinī, Svacchodā, Lauhitya, and Sarayū
Devanagari script
हेमकूटस्य पृष्ठे तु वर्चोवन्नामतः सरः / मनस्विनीप्रभवति तस्माज्ज्योतिष्मती च या
Transliteration
hemakūṭasya pṛṣṭhe tu varcovannāmataḥ saraḥ / manasvinīprabhavati tasmājjyotiṣmatī ca yā
Translation
ہیمکُوٹ کے پشت پر ‘ورچووت’ نام کا ایک سرور ہے؛ اسی سے ‘منسْوِنی’ نکلتی ہے اور اسی سے ‘جیوْتِشمتی’ بھی پیدا ہوتی ہے۔
Word by Word
हेमकूटस्यof Hemakūṭa (mountain)
हेमकूटस्य:
Shashthi-Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootहेमकूट (प्रातिपदिक; हेम + कूट)
Formपुंलिङ्गे षष्ठी एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (हेमस्य कूटः)
पृष्ठेon the back/slope
पृष्ठे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपृष्ठ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे सप्तमी एकवचनम् (locative)
तुand/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात
वर्चोवत्splendid, radiant
वर्चोवत्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवर्चस् + वत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; 'possessing splendor' (वत्-प्रत्यय) used as name-element
नामतःby name
नामतः:
Sambandha (सम्बन्ध/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootनामन् (प्रातिपदिक)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय = 'by name'
सरःa lake
सरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्
मनस्विनीManasvinī (name)
मनस्विनी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमनस्विन् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; proper name
प्रभवतिarises/originates
प्रभवति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-भू (धातु)
Formलट्-लकारः (present), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
तस्मात्from that (from it)
तस्मात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्गे पञ्चमी एकवचनम् (ablative)
ज्योतिष्मतीJyotiṣmatī (name)
ज्योतिष्मती:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootज्योतिष्मत् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; proper name; 'luminous'
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय (conjunction)
याwho/which
या:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; relative pronoun referring to Jyotiṣmatī