Shloka 43
कैलास-मन्दाकिनी-स्वच्छोदा-लौहित्य-सरयू-उद्गमवर्णनम्
Kailāsa and the Origins of Mandākinī, Svacchodā, Lauhitya, and Sarayū
Devanagari script
प्रसूताः सप्त नद्यस्ताः शुभा बिन्दु सरोद्भवाः / नानादेशान्प्लावयन्त्यो मलेच्छप्रायास्तु सर्वशः
Transliteration
prasūtāḥ sapta nadyastāḥ śubhā bindu sarodbhavāḥ / nānādeśānplāvayantyo malecchaprāyāstu sarvaśaḥ
Translation
وہ سات مبارک ندیاں بندو سَرَوَر سے پیدا ہوئیں؛ وہ گوناگوں ملکوں کو سیراب و طغیانی سے بھر دیتی ہوئی، ہر سو مَلیچھ-غالب علاقوں تک بھی پھیل گئیں۔
Word by Word
प्रसूताःborn; produced
प्रसूताः:
विशेषण (Adjectival)
TypeAdjective
Rootप्र-√सू (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; ‘born/produced’ (agreeing with नद्यः)
सप्तseven
सप्त:
विशेषण (Adjectival)
TypeAdjective
Rootसप्त (संख्या-प्रातिपदिक)
Formसंख्या; स्त्रीलिङ्ग-बहुवचन-विशेषणार्थे ‘seven’
नद्यःrivers
नद्यः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
ताःthose
ताः:
विशेषण/निर्देश (Demonstrative)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; ‘those’
शुभाःauspicious
शुभाः:
विशेषण (Adjectival)
TypeAdjective
Rootशुभ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; ‘auspicious’
बिन्दु-सरोद्भवाःarising from (the lake) Bindu-saras
बिन्दु-सरोद्भवाः:
विशेषण (Adjectival)
TypeAdjective
Rootबिन्दु + सरस् + उद्भव (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (बिन्दोः सरसः उद्भवाः = arising from the lake Bindu); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
नानाvarious
नाना:
विशेषणार्थ-पूर्वपद (Modifier)
TypeIndeclinable
Rootनाना (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formअव्यय; विविधार्थक (indeclinable: ‘various’)
देशान्regions/countries
देशान्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootदेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन
प्लावयन्त्यःflooding; inundating
प्लावयन्त्यः:
क्रिया (Participial predicate)
TypeVerb
Root√प्लु (धातु) + णिच् (causative) + शतृ (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले कर्तरि कृदन्त (present active participle, causative); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; ‘flooding/causing to float’
म्लेच्छप्रायाःmostly (flowing through) mleccha lands; largely barbarian
म्लेच्छप्रायाः:
विशेषण (Adjectival)
TypeAdjective
Rootम्लेच्छ + प्राय (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (‘mostly mleccha-like’); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
तुand/but
तु:
सम्बन्धसूचक (Connector)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अन्वय/विरोध
सर्वशःeverywhere; in all ways
सर्वशः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootसर्वशः (अव्यय)
Formअव्यय; सर्वप्रकारेण (indeclinable adverb: ‘everywhere/in every way’)