Shloka 33
कैलास-मन्दाकिनी-स्वच्छोदा-लौहित्य-सरयू-उद्गमवर्णनम्
Kailāsa and the Origins of Mandākinī, Svacchodā, Lauhitya, and Sarayū
Devanagari script
भित्त्वा विशामि पातालं स्रोतसागृह्य शङ्करम् / ज्ञात्वा तम्या अभिप्रायं क्रूरं देव्याश्चिकीर्षितम्
Transliteration
bhittvā viśāmi pātālaṃ srotasāgṛhya śaṅkaram / jñātvā tamyā abhiprāyaṃ krūraṃ devyāścikīrṣitam
Translation
‘میں پاتال کو چیر کر داخل ہوں گی اور اپنے بہاؤ سے شنکر کو پکڑ کر لے جاؤں گی’—دیوی کے اس سخت ارادے کو جان کر۔
Word by Word
भित्त्वाhaving broken through
भित्त्वा:
पूर्वकाल-क्रिया (Pūrvakāla-kriyā)
TypeVerb
Root√भिद् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund), ‘having split/pierced’
विशामिI enter
विशामि:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootवि + √विश् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, उत्तम-पुरुष (1st), एकवचन
पातालम्the netherworld (Pātāla)
पातालम्:
कर्म (Karma/Goal as object)
TypeNoun
Rootपाताल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
स्रोतसाby/with the stream
स्रोतसा:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootस्रोतस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन
गृह्यhaving seized
गृह्य:
पूर्वकाल-क्रिया (Pūrvakāla-kriyā)
TypeVerb
Root√ग्रह् (धातु)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (absolutive), ‘having seized/taken’
शङ्करम्Śaṅkara (Śiva)
शङ्करम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootशङ्कर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
ज्ञात्वाhaving known
ज्ञात्वा:
पूर्वकाल-क्रिया (Pūrvakāla-kriyā)
TypeVerb
Root√ज्ञा (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund), ‘having known’
तस्याःof her
तस्याः:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
अभिप्रायम्intention
अभिप्रायम्:
कर्म (Karma/Object of knowing)
TypeNoun
Rootअभिप्राय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
क्रूरम्cruel, fierce
क्रूरम्:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootक्रूर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषणम् (qualifying अभिप्रायम्)
देव्याःof the goddess
देव्याः:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
चिकीर्षितम्the intended act (what she wished to do)
चिकीर्षितम्:
कर्म (Karma/Appositive object)
TypeVerb
Root√कृ (धातु) + सन् (desiderative) → चिकीर्ष (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘what was wished to be done/intended’ (agreeing with अभिप्रायम् as intended act)