Shloka 29
कैलास-मन्दाकिनी-स्वच्छोदा-लौहित्य-सरयू-उद्गमवर्णनम्
Kailāsa and the Origins of Mandākinī, Svacchodā, Lauhitya, and Sarayū
Devanagari script
दिवि च्छायापथो यस्तु अनुनक्षत्रमण्डलः / दृश्यते भास्वरो रात्रौ देवी त्रिपथगा तु सा
Transliteration
divi cchāyāpatho yastu anunakṣatramaṇḍalaḥ / dṛśyate bhāsvaro rātrau devī tripathagā tu sā
Translation
آسمان میں جو ستاروں کے حلقے کے ساتھ پھیلا ہوا سایہ پَتھ ہے، وہ رات کو روشن دکھائی دیتا ہے؛ وہی دیوی تری پَتھگا ہے۔
Word by Word
दिविin the sky
दिवि:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootदिव् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/सप्तमी), एकवचन; अव्ययीभावार्थे ‘in heaven/sky’
च्छायापथःthe path of shadow
च्छायापथः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootच्छाया (प्रातिपदिक) + पथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (च्छायायाः पथः)
यःwhich/that
यः:
कर्ता (Kartā/Relative subject)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सम्बन्धक-सर्वनाम
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle), विरोध/विशेषार्थक
अनुalong/after
अनु:
सम्बन्ध (Modifier)
TypeIndeclinable
Rootअनु (अव्यय)
Formउपसर्ग/अव्यय; ‘along/after’ (सम्बन्धे)
नक्षत्रमण्डलःthe circle/cluster of stars
नक्षत्रमण्डलः:
अधिकरण/सम्बन्ध (Reference domain)
TypeNoun
Rootनक्षत्र (प्रातिपदिक) + मण्डल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (नक्षत्राणां मण्डलः)
दृश्यतेis seen/appears
दृश्यते:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथम-पुरुष (3rd), एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive)
भास्वरःbright, shining
भास्वरः:
विशेषण (Viśeṣaṇa/Qualifier)
TypeAdjective
Rootभास्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम् (qualifying ‘path’)
रात्रौat night
रात्रौ:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Time-locative)
TypeNoun
Rootरात्रि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; कालाधिकरणे
देवीthe goddess
देवी:
कर्ता (Kartā/Appositive subject)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
त्रिपथगाmoving in three paths (triple-streamed)
त्रिपथगा:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + पथ (प्रातिपदिक) + ग (कृदन्त-प्रातिपदिक, √गम्)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (त्रिषु पथेषु गच्छती)
तुindeed
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle), पुनरुक्त-विशेषार्थक
साshe
सा:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; निर्देश-सर्वनाम