Previous Verse
Next Verse

Shloka 27

कैलास-मन्दाकिनी-स्वच्छोदा-लौहित्य-सरयू-उद्गमवर्णनम्

Kailāsa and the Origins of Mandākinī, Svacchodā, Lauhitya, and Sarayū

मदीय इति निश्चित्य समाहितमनाः शिवे / तत्र त्रिपयगा देवी प्रथमं तु प्रतिष्ठिता / सोमपादात्प्रसूता सा सप्तधा प्रतिपद्यते

madīya iti niścitya samāhitamanāḥ śive / tatra tripayagā devī prathamaṃ tu pratiṣṭhitā / somapādātprasūtā sā saptadhā pratipadyate

‘یہ میرا ہی ہے’ ایسا یقین کر کے، شیو میں یکسو دل ہو کر، وہاں تری پَتھگا دیوی (گنگا) سب سے پہلے قائم ہوئی۔ سوم (چندر) کے پاؤں سے جنمی وہ سات دھاراؤں میں بہتی ہے۔

madīyammine; belonging to me
madīyam:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootmadīya (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka, Prathamā/Dvitīyā, Ekavacana; used predicatively with iti (quotation)
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormAvyaya; quotative particle (इति-प्रयोग)
niścityahaving decided
niścitya:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeIndeclinable
Rootni + √ci (धातु)
FormKtvānta (क्त्वान्त) absolutive/gerund (अव्ययभाव); ‘having ascertained/decided’
samāhita-manāḥone whose mind is composed
samāhita-manāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootsamāhita (कृदन्त, √dhā with sam-ā) + manas (प्रातिपदिक)
FormBahuvrīhi (बहुव्रीहि) ‘yasya manaḥ samāhitam’; Puṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; viśeṣaṇa (of implied subject)
śiveO Śiva
śive:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootśiva (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Sambodhana/Locative? Here Saptamī (7th/सप्तमी), Ekavacana; likely vocative/locative addressing Śiva; context: ‘O Śiva’ (sambodhana) often identical to locative in form
tatrathere
tatra:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
FormAvyaya; adverb (देशवाचक)
tri-payagāthe three-streamed (Goddess)
tri-payagā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottri (संख्या-प्रातिपदिक) + paya/gā? (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa/Dvigu-like formation meaning ‘three-streamed’; Strīliṅga, Prathamā, Ekavacana; epithet of Gaṅgā
devīthe goddess
devī:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdevī (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Prathamā, Ekavacana
prathamamfirst
prathamam:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootprathama (प्रातिपदिक)
FormAvyaya; adverbial accusative (क्रियाविशेषण) ‘first(ly)’
tubut; indeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormAvyaya; conjunction/particle (समुच्चय/विरोध)
pratiṣṭhitāwas established; stood
pratiṣṭhitā:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootprati + √sthā (धातु)
FormKta (क्त) past passive participle used predicatively; Strīliṅga, Prathamā, Ekavacana (agreeing with devī)
soma-pādātfrom Soma’s foot
soma-pādāt:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootsoma (प्रातिपदिक) + pāda (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa ‘somasya pādaḥ’; Puṃliṅga, Pañcamī (5th/पञ्चमी), Ekavacana; ablative
prasūtāborn; produced
prasūtā:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootpra + √sū (धातु)
FormKta (क्त) past participle; Strīliṅga, Prathamā, Ekavacana; viśeṣaṇa (of sā/devī)
she
:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Prathamā, Ekavacana; pronoun
saptadhāsevenfold
saptadhā:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootsaptadhā (अव्यय)
FormAvyaya; adverb (प्रकारवाचक) ‘in seven ways/into seven parts’
pratipadyateproceeds; becomes; divides
pratipadyate:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootprati + √pad (धातु)
FormLaṭ (लट्, present), Prathama-puruṣa (3rd), Ekavacana; ātmanepada