Previous Verse
Next Verse

Shloka 19

Kiṃpuruṣa–Harivarṣa–Ilāvṛta-varṣa-varṇanam

Description of the Varṣas: Kiṃpuruṣa, Hari, and Ilāvṛta

दक्षिणेन तु नीलश्च निषधश्चोत्तरेण तु / तेषां मध्ये महामेरुः स्वैः प्रमाणैः प्रतिष्ठितः

dakṣiṇena tu nīlaśca niṣadhaścottareṇa tu / teṣāṃ madhye mahāmeruḥ svaiḥ pramāṇaiḥ pratiṣṭhitaḥ

جنوب میں نیل پہاڑ ہے اور شمال میں نِشدھ پہاڑ؛ ان دونوں کے درمیان مہامَیرو اپنے اپنے پیمانوں کے ساتھ قائم ہے۔

दक्षिणेनto the south
दक्षिणेन:
देशाधिकरण (directional adjunct)
TypeIndeclinable
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक)
Formतृतीया (3rd/Instrumental) एकवचन-रूपेण दिशि अव्ययीभावार्थे (adverbial: on the south/by the south)
तुand/but
तु:
सम्बन्ध-निपात
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
नीलःNīla (mountain)
नीलः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनील (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; पर्वतनाम
and
:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
निषधःNiṣadha (mountain)
निषधः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनिषध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; पर्वतनाम
and
:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
उत्तरेणto the north
उत्तरेण:
देशाधिकरण (directional adjunct)
TypeIndeclinable
Rootउत्तर (प्रातिपदिक)
Formतृतीया (3rd/Instrumental) एकवचन-रूपेण दिशि अव्ययीभावार्थे (adverbial: to the north)
तुand/but
तु:
सम्बन्ध-निपात
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
तेषाम्of them
तेषाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन
मध्येin the middle
मध्ये:
अधिकरण (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमध्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
महामेरुःthe great Meru
महामेरुः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + मेरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारय (महान् मेरुः)
स्वैःwith its own
स्वैः:
करण (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootस्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; विशेषणम् (प्रमाणैः)
प्रमाणैःmeasures/dimensions
प्रमाणैः:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootप्रमाण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन
प्रतिष्ठितःis established
प्रतिष्ठितः:
कर्मणि-क्रिया (passive predicate)
TypeAdjective
Rootप्रति+स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त, कर्मणि/भावे (is established)