Shloka 18
Kiṃpuruṣa–Harivarṣa–Ilāvṛta-varṣa-varṇanam
Description of the Varṣas: Kiṃpuruṣa, Hari, and Ilāvṛta
Devanagari script
सहस्रमवगाढश्च तावदेव च विस्तृतः / पूर्वेण माल्यवाञ्छैलस्तत्प्रमाणः प्रकीर्त्तितः
Transliteration
sahasramavagāḍhaśca tāvadeva ca vistṛtaḥ / pūrveṇa mālyavāñchailastatpramāṇaḥ prakīrttitaḥ
Translation
وہ ایک ہزار یوجن تک گہرا دھسا ہوا ہے اور اتنا ہی پھیلا ہوا بھی؛ مشرق میں مالیَوان پہاڑ بھی اسی پیمانے کا بیان کیا گیا ہے۔
Word by Word
सहस्रम्a thousand
सहस्रम्:
कर्म (extent as object/कर्म)
TypeNoun
Rootसहस्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; परिमाणार्थक
अवगाढःis deep (sunk down)
अवगाढः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootअव+गाढ (कृदन्त; √गाह् धातु, क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (deep/sunk)
चand
च:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
तावत्the same amount
तावत्:
विशेषण (to कर्म/extent)
TypeAdjective
Rootतावत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; परिमाण-विशेषण (so much)
एवjust/indeed
एव:
अवधारण-निपात
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण
चand
च:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
विस्तृतःis wide/extended
विस्तृतः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootवि+स्तृत (कृदन्त; √स्तृ धातु, क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (expanded/wide)
पूर्वेणto the east
पूर्वेण:
देशाधिकरण (directional adjunct)
TypeIndeclinable
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
Formतृतीया (3rd/Instrumental) एकवचन-रूपेण दिशि अव्ययीभावार्थे (as an adverbial: on the east/by the east)
माल्यवान्Mālyavān
माल्यवान्:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमाल्यवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; पर्वतनाम
शैलःmountain
शैलः:
कर्ता (apposition)
TypeNoun
Rootशैल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; माल्यवान् इत्यस्य अप्पोजिशन
तत्-प्रमाणःof that measure
तत्-प्रमाणः:
विशेषण (to कर्ता)
TypeAdjective
Rootतत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + प्रमाण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषणम् (शैलः); तत्पुरुष (तस्य प्रमाणम् = of that measure)
प्रकीर्तितःis proclaimed/said
प्रकीर्तितः:
कर्मणि-क्रिया (passive predicate)
TypeAdjective
Rootप्र+कीर्तित (कृदन्त; √कीर्त्/√कृत्? causative √कीर्तय्, क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त, कर्मणि प्रयोग (is declared)