Shloka 5
Pṛthivyāyāma-vistara (Extent and Divisions of the Earth) / पृथिव्यायामविस्तरः
Devanagari script
उत्तरं यत्ममुद्रस्य हिमवद्दक्षिणं च यत् / वर्षं तद्भारतं नाम यत्रेयं भारती प्रजा
Transliteration
uttaraṃ yatmamudrasya himavaddakṣiṇaṃ ca yat / varṣaṃ tadbhārataṃ nāma yatreyaṃ bhāratī prajā
Translation
سمندر کے شمال میں اور ہِمَوَت (ہمالیہ) کے جنوب میں جو سرزمین ہے، وہی ‘بھارت ورش’ کہلاتی ہے، جہاں یہ بھارتیہ رعایا بستی ہے۔
Word by Word
उत्तरम्northern
उत्तरम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootउत्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; adjectival use
यत्which
यत्:
Sambandha (सम्बन्ध/relative)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; relative pronoun
ममुद्रस्यof the Mamudra (sea/ocean)
ममुद्रस्य:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootममुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन; genitive
हिमवत्Himavat (the Himalaya)
हिमवत्:
Adhikaraṇa/Avadhi (अवधि/सीमा)
TypeNoun
Rootहिमवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; proper noun (mountain)
दक्षिणम्southern
दक्षिणम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; adjectival use
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
यत्which
यत्:
Sambandha (सम्बन्ध/relative)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; relative pronoun
वर्षम्region/land (varṣa)
वर्षम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन
तत्that
तत्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; demonstrative pronoun
भारतंBhārata
भारतं:
Samānādhikaraṇa (समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootभारत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; name-apposition
नामby name
नाम:
Nāmadheya (नामधेय)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formनाम-शब्दः (indeclinable used for naming)
यत्रwhere
यत्र:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (relative adverb of place)
इयम्this
इयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; demonstrative pronoun
भारतीBhāratī (Indian)
भारती:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootभारती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; adjectival
प्रजाpeople/subjects
प्रजा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; collective