Shloka 29
Pṛthivyāyāma-vistara (Extent and Divisions of the Earth) / पृथिव्यायामविस्तरः
Devanagari script
क्षिप्रा ह्यवन्ति च तथा पारियात्राश्रयाः स्मृताः / शोणो महानदश्चैव नर्म्मदा सुरसा क्रिया
Transliteration
kṣiprā hyavanti ca tathā pāriyātrāśrayāḥ smṛtāḥ / śoṇo mahānadaścaiva narmmadā surasā kriyā
Translation
کْشِپرا اور اَوَنتی—یہ پارِیاتر پہاڑ کے سائے میں مانی گئی ہیں؛ نیز شوṇ، مہانَد، نَرمَدا، سُرَسا اور کریا بھی۔
Word by Word
क्षिप्राKṣiprā (river)
क्षिप्रा:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootक्षिप्रा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नदी-नाम
हिindeed
हि:
निपात (particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय, निपात (particle; emphasis/causal nuance)
अवन्तिAvanti (river/name)
अवन्ति:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootअवन्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नदी/देश-नाम (पाठानुसार नदी-नाम)
चand
च:
समुच्चय (coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
तथाlikewise, also
तथा:
सम्बन्ध/समुच्चय (linking)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय, प्रकार/समुच्चयार्थ (adverb: 'likewise/also')
पारियात्राश्रयाःhaving Pāriyātra as their source/abode
पारियात्राश्रयाः:
विशेषण (of implied rivers)
TypeAdjective
Rootपारियात्र (प्रातिपदिक) + आश्रय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: 'पारियात्रस्य आश्रयाः' (having their source/resort in Pāriyātra); विशेषण (नद्यः)
स्मृताःare said, are remembered
स्मृताः:
विधेय-विशेषण (predicate of implied subject)
TypeAdjective
Root√स्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past passive participle, क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; 'are said/remembered'
शोणःŚoṇa (river)
शोणः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootशोण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नदी-नाम
महानदःMahānada (river)
महानदः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + नद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय: 'महान् नदः' नदी-नाम
चand
च:
समुच्चय (coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
एवindeed, also
एव:
अवधारण (emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय, अवधारणार्थ (particle of emphasis)
नर्मदाNarmadā (river)
नर्मदा:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootनर्मदा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नदी-नाम
सुरसाSurasā (river)
सुरसा:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootसुरसा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नदी-नाम
क्रियाKriyā (river)
क्रिया:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootक्रिया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नदी-नाम (पाठानुसार)