Shloka 17
Pṛthivyāyāma-vistara (Extent and Divisions of the Earth) / पृथिव्यायामविस्तरः
Devanagari script
अयं लोकस्तु वै सम्राडन्तरिक्षं विराट् स्मृतम् / स्वराडसौ स्मृतो लौकः पुनर्वक्ष्यामि विस्तरात्
Transliteration
ayaṃ lokastu vai samrāḍantarikṣaṃ virāṭ smṛtam / svarāḍasau smṛto laukaḥ punarvakṣyāmi vistarāt
Translation
یہ لوک ‘سمراٹ’ کہلاتا ہے؛ اور انترکش ‘ویرات’ سمجھا گیا ہے۔ وہ لوک ‘سوراط’ کہلاتا ہے؛ میں پھر تفصیل سے بیان کروں گا۔
Word by Word
अयम्this
अयम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
लोकःworld/realm
लोकः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तुbut
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (contrast)
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (emphasis)
सम्राट्(called) Samrāṭ
सम्राट्:
Pratipādya (प्रतिपाद्य/Predicate nominative)
TypeNoun
Rootसम्राट् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; उपाधि/नाम
अन्तरिक्षम्mid-region/atmosphere
अन्तरिक्षम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअन्तरिक्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
विराट्(called) Virāṭ
विराट्:
Pratipādya (प्रतिपाद्य/Predicate nominative)
TypeNoun
Rootविराट् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; उपाधि/नाम
स्मृतम्is remembered/considered
स्मृतम्:
Kriyā (क्रिया/Predicative)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formकृदन्त: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि भावः
स्वराट्(called) Svarāṭ
स्वराट्:
Pratipādya (प्रतिपाद्य/Predicate nominative)
TypeNoun
Rootस्वराट् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; उपाधि/नाम
असौthat
असौ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
स्मृतःis remembered/considered
स्मृतः:
Kriyā (क्रिया/Predicative)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formकृदन्त: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
लौकःthe worldly (realm/person)
लौकः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootलौक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
पुनःagain
पुनः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb: again)
वक्ष्यामिI shall explain
वक्ष्यामि:
Kriyā (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple Future), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद
विस्तरात्in detail
विस्तरात्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/Adverbial)
TypeNoun
Rootविस्तर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन; अव्ययीभावार्थे (adverbial: 'in detail')