Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 66
Pṛthivy-Āyāma-Vistara (Extent of the Earth) and Jambūdvīpa–Navavarṣa Description
Devanagari script
वर्षं हैरण्वतं नाम यत्र हैरण्वती नदी / महाबलाः सुतेजस्का जायन्ते तत्र मानवाः
Transliteration
varṣaṃ hairaṇvataṃ nāma yatra hairaṇvatī nadī / mahābalāḥ sutejaskā jāyante tatra mānavāḥ
Translation
وہاں ‘ہَیرَنوَت’ نام کا ورش ہے جہاں ہَیرَنوَتی ندی بہتی ہے؛ وہاں انسان نہایت قوی اور درخشاں تیز والے پیدا ہوتے ہیں۔
Word by Word
varṣama region (varṣa)
varṣam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvarṣa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd case), एकवचन; here nominative as subject-complement ‘a region’
hairaṇvatamHairaṇvata
hairaṇvatam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roothairaṇvata (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; adjective qualifying varṣam
nāmanamed
nāma:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootnāman (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-प्रयोगवत् निपात (indeclinable in sense ‘by name/called’)
yatrawhere
yatra:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootyatra (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (relative adverb)
hairaṇvatīHairaṇvatī
hairaṇvatī:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roothairaṇvatī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
nadīriver
nadī:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootnadī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; apposition to hairaṇvatī
mahābalāḥvery strong
mahābalāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmahā + bala (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; adjective qualifying mānavāḥ
su-tejaskāḥof great splendor
su-tejaskāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsu + tejas + ka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; उपपद-तत्पुरुष/उपसर्गपूर्वक ‘having good brilliance’
jāyanteare born
jāyante:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootjan (धातु)
Formलट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
tatrathere
tatra:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb of place)
mānavāḥhumans
mānavāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmānava (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन