Shloka 55
Pṛthivy-Āyāma-Vistara (Extent of the Earth) and Jambūdvīpa–Navavarṣa Description
Devanagari script
तत्र दिव्यो महावृक्षः पनसः पड्रसाश्रयः / ईश्वरो ब्रह्मणः पुत्रः कामचारी मनोजवः
Transliteration
tatra divyo mahāvṛkṣaḥ panasaḥ paḍrasāśrayaḥ / īśvaro brahmaṇaḥ putraḥ kāmacārī manojavaḥ
Translation
وہاں ایک الٰہی عظیم درخت—پنَس—ہے جو چھ رسوں کا سہارا ہے۔ وہاں برہما کا فرزند ایشور ہے؛ وہ خواہش کے مطابق چلنے والا اور ذہن کی مانند تیز رفتار ہے۔
Word by Word
तत्रthere
तत्र:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक-अव्यय (locative adverb)
दिव्यःdivine
दिव्यः:
विशेषण (Adjective of subject)
TypeAdjective
Rootदिव्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st case/Nominative); एकवचन (Singular)
महावृक्षःa great tree
महावृक्षः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + वृक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; कर्मधारय-समास (महान् वृक्षः)
पनसःjackfruit tree
पनसः:
कर्ता (Karta/Subject; apposition to mahāvṛkṣaḥ)
TypeNoun
Rootपनस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन
पड्रसाश्रयःabode of six tastes
पड्रसाश्रयः:
विशेषण (Adjective of panasaḥ/mahāvṛkṣaḥ)
TypeAdjective
Rootपड् (षट्) (प्रातिपदिक) + रस (प्रातिपदिक) + आश्रय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; तत्पुरुष-समास (पड्रसानाम् आश्रयः = six-flavoured-juices’ abode)
ईश्वरःlord
ईश्वरः:
कर्ता (Karta/Subject; apposition)
TypeNoun
Rootईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन
ब्रह्मणःof Brahmā
ब्रह्मणः:
सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी (6th case/Genitive); एकवचन
पुत्रःson
पुत्रः:
कर्ता (Karta/Subject; apposition to īśvaraḥ)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन
कामचारीmoving at will
कामचारी:
विशेषण (Adjective of īśvaraḥ/putraḥ)
TypeAdjective
Rootकाम (प्रातिपदिक) + चारिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; तत्पुरुष-समास (कामेन/कामतः चारिन् = moving at will)
मनोजवःswift as thought
मनोजवः:
विशेषण (Adjective of īśvaraḥ/putraḥ)
TypeAdjective
Rootमनस् (प्रातिपदिक) + जव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; तत्पुरुष-समास (मनसः जवः = speed of mind)