Shloka 122
अग्निनिचयः (Agninichaya) / The Accumulation of Sacred Fire & the Classification of Pitṛs by Time-Order
Devanagari script
सो ऽग्निर्यमश्च कालश्च संभूतिः स प्रजापतिः / प्रोक्तः संवत्सरश्चेति सूर्य चोनिर्मनीषिभिः
Transliteration
so 'gniryamaśca kālaśca saṃbhūtiḥ sa prajāpatiḥ / proktaḥ saṃvatsaraśceti sūrya conirmanīṣibhiḥ
Translation
وہی آگنی ہے، وہی یم اور وہی کال؛ وہی سمبھوتی، وہی پرجاپتی ہے۔ داناؤں نے اسے ‘سموتسر’ اور ‘سورَیَ یونی’ بھی کہا ہے۔
Word by Word
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
अग्निःAgni (fire)
अग्निः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
यमःYama
यमः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
कालःTime
कालः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
संभूतिःorigin, manifestation
संभूतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसंभूति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
प्रजापतिःPrajāpati (lord of creatures)
प्रजापतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रजा + पति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—प्रजानां पतिः (षष्ठी-तत्पुरुष)
प्रोक्तःis said/called
प्रोक्तः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootप्र + वच् (धातु) → प्रोक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अर्थः—‘कथितः/उक्तः’
संवत्सरःyear
संवत्सरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसंवत्सर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/निगमन-अव्यय (quotative particle)
सूर्यःSun
सूर्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
उनिḥUni (name/epithet)
उनिḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootउनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (पाठान्तर/दुर्लभ-शब्दः)
मनीषिभिःby the sages
मनीषिभिः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootमनीषिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/करण), बहुवचन