Shloka 23
Agnibheda–Vaṃśa: Forms of Agni, Their Functions, and Progeny (अग्निभेद-वंशः)
Devanagari script
प्रतल्कान्यो नभोनाम चत्वरेसौ विभाव्यते / हव्यस्ततो ह्यसंमृष्टः शामित्रे ऽग्नौ विभाव्यते
Transliteration
pratalkānyo nabhonāma catvaresau vibhāvyate / havyastato hyasaṃmṛṣṭaḥ śāmitre 'gnau vibhāvyate
Translation
‘پرتلکانیہ’ نام کا ‘نَبھُو’ اس چَتوَر میں قائم سمجھا جاتا ہے؛ پھر ‘ہویہ’ نام کی غیر آلودہ (اسَمْمِرشْٹ) آگنی شامیتر اگنی میں قائم مانی جاتی ہے۔
Word by Word
प्रतल्कान्यःPratalkānya (name)
प्रतल्कान्यः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootप्रतल्क (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषनाम (proper name)
नभो-नामnamed Nabhas
नभो-नाम:
विशेषण (to प्रतल्कान्यः)
TypeAdjective
Rootनभस् (प्रातिपदिक) + नामन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः (‘whose name is Nabhas’)
चत्वरेin the quadrangle/catvara
चत्वरे:
अधिकरण (Location)
TypeNoun
Rootचत্বর (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
असौthis/that (one)
असौ:
कर्ता (Subject; apposition)
TypeNoun
Rootअसद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; निर्देशार्थक (demonstrative)
विभाव्यतेis arranged/assigned
विभाव्यते:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Root√भू (धातु) + वि
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि प्रयोग (passive)
हव्यःHavya (name)
हव्यः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootहव्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषनाम
ततःthen/thereafter
ततः:
क्रियाविशेषण (sequence)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formदेश/क्रमवाचक-अव्यय (adverb: ‘then/from there’)
हिindeed/for
हि:
निपात (particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle: emphasis/causal)
असंमृष्टःunsmeared/untouched
असंमृष्टः:
विशेषण (to हव्यः)
TypeAdjective
Rootअ + संमृष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक; √मृश्/मृज् ‘to wipe/touch’, क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त; नञ्-समास/उपसर्ग (‘untouched/unsmeared’)
शामित्रेat the Śāmitra (altar/fire)
शामित्रे:
अधिकरण (Location)
TypeAdjective
Rootशामित्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; स्थानवाचक (‘in/at the Śāmitra’)
अग्नौin the fire
अग्नौ:
अधिकरण (Location)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
विभाव्यतेis arranged/assigned
विभाव्यते:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Root√भू (धातु) + वि
Formलट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि (passive)