Shloka 88
Rudra-prasava-varṇana
The Manifestation and Naming of Rudra / Nīlalohita
Devanagari script
शन्नो ऽस्तु द्विपदे विप्राः शन्नो ऽस्तु च चतुष्पदे / एतत्प्रोक्तमिदानीं च तनूनां नामभि सह / महादेवस्य देवस्य भृगोस्तु शृणुत प्रजाः
Transliteration
śanno 'stu dvipade viprāḥ śanno 'stu ca catuṣpade / etatproktamidānīṃ ca tanūnāṃ nāmabhi saha / mahādevasya devasya bhṛgostu śṛṇuta prajāḥ
Translation
اے وِپرو! دو پاؤں والوں کے لیے بھی خیر ہو اور چار پاؤں والوں کے لیے بھی خیر ہو۔ اب تنوؤں کے ناموں سمیت یہ بیان کیا گیا؛ اے رعایا! بھِرگو کے ذریعے دیوادھی دیو مہادیو کی عظمت سنو۔
Word by Word
शम्welfare, auspiciousness
शम्:
कर्म/प्रार्थ्य (Desired object)
TypeIndeclinable
Rootशम् (अव्यय/नपुंसक-प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् प्रयोग; मंगलार्थक ‘welfare’
नःfor us
नः:
सम्प्रदान (Beneficiary/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, बहुवचन; enclitic ‘for us/our’
अस्तुlet it be
अस्तु:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√अस् (धातु)
Formलोट् (आज्ञार्थ), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; Imperative/benedictive sense ‘let there be’
द्विपदेamong bipeds
द्विपदे:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootद्विपद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; कर्मधारय: द्वि + पद ‘two-footed’; Locative ‘among bipeds’
विप्राःO brahmins
विप्राः:
सम्बोधन (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; Vocative-like address in context
शम्welfare
शम्:
कर्म/प्रार्थ्य (Desired object)
TypeIndeclinable
Rootशम् (अव्यय/नपुंसक-प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् प्रयोग; मंगलार्थक
नःfor us
नः:
सम्प्रदान (Beneficiary/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, बहुवचन; enclitic
अस्तुlet it be
अस्तु:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√अस् (धातु)
Formलोट्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
चand
च:
सम्बन्ध (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
चतुष्पदेamong quadrupeds
चतुष्पदे:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootचतुष्पद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; कर्मधारय: चतुर् + पद ‘four-footed’; Locative
एतत्this
एतत्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
प्रोक्तम्has been said
प्रोक्तम्:
विधेय (Predicate participle)
TypeVerb
Rootप्र-√वच् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
इदानीम्now
इदानीम्:
कालाधिकरण (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootइदानीम् (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (temporal adverb)
चand
च:
सम्बन्ध (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
तनूनाम्of the bodies/forms
तनूनाम्:
सम्बन्ध (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतनु (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; Genitive plural
नामभिःwith names
नामभिः:
सह/करण (Accompaniment/Instrument)
TypeNoun
Rootनामन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; Instrumental plural
सहtogether with
सह:
सह (Accompaniment/सह)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formअव्यय; सहार्थक (prepositional adverb)
महादेवस्यof Mahādeva
महादेवस्य:
सम्बन्ध (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमहादेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; कर्मधारय: महा + देव ‘great god’
देवस्यof the god
देवस्य:
सम्बन्ध (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
भृगोःof Bhṛgu
भृगोः:
सम्बन्ध (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootभृगु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; Genitive singular
तुindeed/and
तु:
सम्बन्ध (Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
शृणुतhear, listen
शृणुत:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√श्रु (धातु)
Formलोट् (आज्ञार्थ), परस्मैपद, मध्यमपुरुष, बहुवचन; Imperative 2pl
प्रजाःO people
प्रजाः:
सम्बोधन (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/सम्बोधन, बहुवचन; here vocative sense ‘O people’