Shloka 75
Rudra-prasava-varṇana
The Manifestation and Naming of Rudra / Nīlalohita
Devanagari script
पीयते ऽसौ यथाकालं विबुधैः पितृभिः सह / महादेवो ऽमृतात्मा स चन्द्रमा अम्मयः स्मृतः
Transliteration
pīyate 'sau yathākālaṃ vibudhaiḥ pitṛbhiḥ saha / mahādevo 'mṛtātmā sa candramā ammayaḥ smṛtaḥ
Translation
وہ چاند وقت کے مطابق دیوتاؤں اور پِتروں کے ساتھ پیا جاتا ہے۔ امرت آتما مہادیو ہی وہ چاند ہے؛ وہ امرت مَی سمجھا گیا ہے۔
Word by Word
पीयतेis drunk
पीयते:
Kriyā (क्रिया/Verbal action)
TypeVerb
Rootपा (धातु)
Formलट् (Present), कर्मणि प्रयोग (Passive), प्रथमपुरुष, एकवचन
असौthis/that (he)
असौ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
यथाकालम्at the proper time
यथाकालम्:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण/Time)
TypeIndeclinable
Rootयथा + काल (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव समास; क्रियाविशेषण (adverbial)
विबुधैःby the gods
विबुधैः:
Karta (कर्ता/Agent in passive)
TypeNoun
Rootविबुध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन
पितृभिःby the ancestors (Pitṛs)
पितृभिः:
Karta (कर्ता/Agent in passive)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन
सहtogether with
सह:
Sahārtha (सहार्थ/Association)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formअव्यय; सहार्थक उपपद (postposition ‘with’)
महादेवःMahādeva
महादेवः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमहा + देव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय (महान् देवः)
अमृतात्माwhose essence is immortality
अमृतात्मा:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootअमृत + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि (अमृतः आत्मा यस्य)
सःhe/that
सः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
चन्द्रमाthe Moon
चन्द्रमा:
Pratipādya (प्रतिपाद्य/Predicate nominative)
TypeNoun
Rootचन्द्रमस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अम्मयःmade of nectar
अम्मयः:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootअमृत + मय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तद्धितान्त (मयट् ‘made of’), अमृतमयः; पाठे 'अम्मयः' = 'अमृतमयः' (संक्षेप/लोप)
स्मृतःis considered/said
स्मृतः:
Kriyā (क्रिया/Predicative)
TypeVerb
Rootस्मृत (कृदन्त-प्रातिपदिक; √स्मृ)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भूतकृदन्त used predicatively (‘is said/considered’)