Shloka 73
Rudra-prasava-varṇana
The Manifestation and Naming of Rudra / Nīlalohita
Devanagari script
तनुरुग्रात्मिका सा तु तेनोग्रो दीक्षितः स्मृतः / यत्तु संकल्पकं तस्य प्रजास्विह समास्थितम्
Transliteration
tanurugrātmikā sā tu tenogro dīkṣitaḥ smṛtaḥ / yattu saṃkalpakaṃ tasya prajāsviha samāsthitam
Translation
وہ تنو اُگراَتمِکا ہے؛ اسی سے وہ ‘اُگر’ دیكشت سمجھا گیا ہے۔ اور اس کی جو سنکلپ-شکتی ہے، وہ یہاں رعایا میں قائم ہے۔
Word by Word
तनुःthe body/form
तनुः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतनु (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
उग्रात्मिकाhaving a fierce nature
उग्रात्मिका:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootउग्र + आत्मिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारय (uग्र-स्वभावा)
साshe/that
सा:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
तुbut/indeed
तु:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्धबोधक/Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विशेष/विरोधार्थक निपात
तेनby that/thereby
तेन:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
उग्रःfierce
उग्रः:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootउग्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण
दीक्षितःthe initiated one
दीक्षितः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootदीक्षित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √दिक्ष् ‘initiate’)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; भूतकृदन्त used substantively
स्मृतःis regarded (as)
स्मृतः:
Kriyā (क्रिया/Predicative)
TypeVerb
Rootस्मृत (कृदन्त-प्रातिपदिक; √स्मृ ‘remember/consider’)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भूतकृदन्त (past passive participle) used predicatively (‘is considered’)
यत्that which
यत्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)
तुindeed
तु:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्धबोधक/Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विशेषार्थक निपात
संकल्पकम्volitional/intentional
संकल्पकम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootसंकल्पक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन; विशेषण
तस्यof him/of that
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
प्रजासुamong creatures/subjects
प्रजासु:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन
इहhere
इह:
Deśa-adhikaraṇa (देशाधिकरण/Locative setting)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण
समास्थितम्established/settled
समास्थितम्:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/Predicative qualifier)
TypeAdjective
Rootसम् + आ + स्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √स्था)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन; भूतकृदन्त (past participle)