Shloka 36

Rudra-prasava-varṇana

The Manifestation and Naming of Rudra / Nīlalohita

Devanagari script

न हिनस्ति भवो देवो य एवं ह्यप्सु वर्तते / ततो ऽब्रवीत्पुनर्ब्रह्मा कुमारं नीललोहितम्

Transliteration

na hinasti bhavo devo ya evaṃ hyapsu vartate / tato 'bravītpunarbrahmā kumāraṃ nīlalohitam

Translation

جو دیوتا بھَو پانی ہی میں رہتا ہے، وہ کسی کو نقصان نہیں پہنچاتا۔ پھر برہما نے دوبارہ نیل لوہت کمار سے کہا۔

Word by Word

• na: not
• na: Sambandha (सम्बन्ध/negation marker)
• Type: Indeclinable
• Root: na (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (negative particle)

• hinasti: harms
• hinasti: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: hiṃs (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन (Singular)

• bhavaḥ: Bhava (Śiva)
• bhavaḥ: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: bhava (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (Nominative, 1st), एकवचन

• devaḥ: the god
• devaḥ: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: deva (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भावा-विशेषण/अप्पोज़िशन (apposition)

• yaḥ: who
• yaḥ: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: yad (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धवाचक-सर्वनाम (relative pronoun)

• evam: thus
• evam: Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: evam (अव्यय)
• Form: रीत्यर्थक-अव्यय (adverb of manner)

• hi: indeed
• hi: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: hi (अव्यय)
• Form: निपात (particle; emphasis/indeed)

• apsu: in the waters
• apsu: Adhikaraṇa (अधिकरण/Location)
• Type: Noun
• Root: ap (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (Feminine), सप्तमी (Locative, 7th), बहुवचन (Plural)

• vartate: abides/behaves
• vartate: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: vṛt (धातु)
• Form: लट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• tataḥ: then
• tataḥ: Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: tatas (अव्यय)
• Form: अव्यय; अपादान/क्रमार्थ (from there/then)

• abravīt: said
• abravīt: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: brū (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/Past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• punar: again
• punar: Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: punar (अव्यय)
• Form: अव्यय; पुनरुक्ति/पुनः (again)

• brahmā: Brahmā
• brahmā: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: brahman (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• kumāram: the youth/son
• kumāram: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: kumāra (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative, 2nd), एकवचन

• nīla-lohitam: blue and red (complexioned)
• nīla-lohitam: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: nīla (प्रातिपदिक) + lohita (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; द्वन्द्व-समास (copulative) used adjectivally